تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥١٠ - تفسير آن روز پشيمانى بيهوده است

تفسير: آن روز پشيمانى بيهوده است‌

در آيات گذشته دستور مؤكدى براى توبه و اصلاح و جبران اعمال گذشته آمده بود، آيات مورد بحث در تعقيب آن آمده، نخست مى‌گويد:" اين دستورها به خاطر آن داده شد كه مبادا كسى روز قيامت بگويد: افسوس بر من از كوتاهى‌هايى كه در اطاعت فرمان خدا كردم! و آيات و رسولان او را به سخريه گرفتم"! (أَنْ تَقُولَ نَفْسٌ يا حَسْرَتى‌ عَلى‌ ما فَرَّطْتُ فِي جَنْبِ اللَّهِ وَ إِنْ كُنْتُ لَمِنَ السَّاخِرِينَ‌) [١]" يا حسرتا" در اصل" يا حسرتى" بوده (حسرت به ياء متكلم اضافه شده است) و حسرت به معنى اندوه و غم بر چيزهايى است كه از دست رفته و پشيمانى ببار آورده است.

" راغب" در مفردات مى‌گويد: اين كلمه از ماده" حسر" (بر وزن حبس) به معنى برهنه كردن و كنار زدن لباس است، و از آنجا كه در موارد ندامت و اندوه بر گذشته گويى پرده‌هاى جهل كنار رفته، اين تعبير به كار مى‌رود.

آرى هنگامى كه انسان وارد عرصه محشر مى‌شود و نتيجه تفريطها، و مسامحه‌كاريها و خلافكاريها، و شوخى گرفتن جديها، را در برابر چشم خود مى‌بيند، فريادش به" وا حسرتا" بلند مى‌شود، اندوهى سنگين توأم با ندامتى عميق بر قلب او سايه مى‌افكند، و اين حالت درونى خود را بر زبان آورده و به صورت جمله‌هاى فوق بيان مى‌دارد.

در اينكه" جنب اللَّه" در اينجا به چه معنى است؟ مفسران احتمالات‌

[١] آغاز اين آيه محذوفى دارد كه آن را با آيات قبل پيوند مى‌دهد، و در تقدير چنين است" لئلا تقول نفس" يا" حذرا ان تقول نفس ..."، در صورت دوم" مفعول له" براى" انيبوا و اسلموا و اتبعوا" خواهد بود- ان در جمله" وَ إِنْ كُنْتُ لَمِنَ السَّاخِرِينَ‌" مخففه از مثقله است و در اصل" انى كنت لمن الساخرين" بوده است.