تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٢١ - تفسير و اين هم كيفر طاغيان!

" راغب" در" مفردات" آن را به قطراتى كه از پوست تن دوزخيان (و جراحات بدن آنها) بيرون مى‌آيد تفسير كرده است.

لا بد تيره بودن رنگ آن سبب اطلاق اين واژه بر آن شده است، چرا كه محصول آن آتش سوزان چيزى جز يك مشت اندام سوخته با تراوشهاى سياه نيست! به هر حال از پاره‌اى از كلمات بر مى‌آيد كه" غساق" بوى بسيار بد و زننده‌اى دارد كه همگان را ناراحت مى‌كند.

بعضى ديگر آن را به يك نوع عذاب كه جز خدا از آن آگاه نيست تفسير كرده‌اند، چرا كه آنها مرتكب گناهان و مظالم سختى شده‌اند كه جز خدا از آن آگاه نبوده و كيفرشان نيز بايد چنين باشد.

همانگونه كه بهشتيان پرهيزگار اعمال نيكى انجام مى‌دادند كه جز خدا از آن آگاه نبود لذا به آنها وعده پاداشهايى داده شده كه جز خدا از آن خبر ندارد:

فَلا تَعْلَمُ نَفْسٌ ما أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ‌ (الم سجده- ١٧).

*** باز به انواع ديگرى از عذابهاى دردناك آنها اشاره كرده، مى‌گويد:" و جز اينها، كيفرهاى ديگرى هم شكل آن دارند" (وَ آخَرُ مِنْ شَكْلِهِ أَزْواجٌ‌) [١]" شكل" (به فتح شين) به معنى مثل و مانند است، و" ازواج" به معنى انواع و اقسام است و اين يك اشاره اجمالى به انواع ديگرى از عذاب همانند عذابهاى گذشته است كه در اينجا به طور سربسته بيان شده، و شايد براى محبوسان اين جهان ماده قابل توصيف و درك نباشد.

---

[١]" آخر" صفت براى موصوف محذوفى است كه مبتدا مى‌باشد و" ازواج" مبتداى ثانى و" من شكله" خبر آن است و مجموعا جز مبتداى اول است و در تقدير چنين بوده:

" و عذاب آخر ازواج من شكله".