تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٨١ - تفسير ادعاهاى دروغين!

منحرف سازيد" (ما أَنْتُمْ عَلَيْهِ بِفاتِنِينَ‌) [١]

اين آيات- بر خلاف آنچه طرفداران مسلك جبر پنداشته‌اند- دليلى است بر ضد اين مكتب، و اشاره‌اى است به اين حقيقت كه هيچ كس نمى‌تواند خود را در برابر انحرافات معذور بداند، و ادعا كند مرا فريب داده و به بت‌پرستى كشانده‌اند، مى‌گويد: شما بت‌پرستان توانايى بر" فتنه" و فريب اشخاص نداريد، مگر آنها كه با اراده خود راه دوزخ را پيش گيرند.

شاهد اين سخن تعبير" صالِ الْجَحِيمِ‌" است، زيرا در اصل" صالى" به صورت اسم فاعل بوده، و معمولا هنگامى كه صيغه اسم فاعل را در مورد موجود عاقلى به كار مى‌برند مفهومش انجام كارى از روى اراده و اختيار است، همانند" قاتل" و" جالس" و" ضارب"، بنا بر اين" صال الجحيم" يعنى كسى كه مايل است خود را به آتش دوزخ بسوزاند، و به اين ترتيب راه عذر را بر همه منحرفان مى‌بندد.

[١] اين آيه و آيه فوق و آيه بعد از نظر تركيب نحوى طبق مشهور چنين است:

" ما" در" ما تعبدون"" ماء موصوله" و عطف بر اسم" ان" است، و جمله" ما أَنْتُمْ عَلَيْهِ بِفاتِنِينَ‌" خبر آن مى‌باشد، با اين قيد كه ما در" ما انتم" نافيه است، و ضمير" عليه" به خداوند بر مى‌گردد و مجموعا چنين نتيجه مى‌دهد: انكم و آلهتكم التي تعبدونها لا تقدرون على اضلال احد على اللَّه بسببها الا من يحترق بنار الجحيم بسوء اختياره- بعضى ديگر آيه" فَإِنَّكُمْ وَ ما تَعْبُدُونَ‌" را جمله مستقلى دانسته‌اند كه مفهومش اين مى‌شود شما با معبودهايتان باشيد، سپس در آيه بعد مى‌گويد: نمى‌توانيد به وسيله آن كسى را گمراه كنيد مگر آنها كه مى‌خواهند دوزخى باشند.