اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٦٣ - گام پنجم معاتبه و معاقبه

راه عصيان و نافرمانى حق نرود.

٢- در حديث ديگرى كه در «غرر الحكم» از آن حضرت آمده است، چنين مى‌خوانيم:

«اذا صَعُبَتْ عَلَيْكَ نَفْسُكَ فَاصْعَبْ لَها تَذِلُّ لَكَ؛

هنگامى كه نفس بر تو سخت گيرد (و در برابر طاعت فرمان حق به آسانى تسليم نگردد) تو هم بر او سخت بگير (و خواسته‌هايش را از او دريغ دار) تا در برابر تو تسليم گردد!»

٣- و نيز از آن حضرت آمده است:

«مَنْ ذَمَّ نَفْسَهُ اصْلَحَها، مَنْ مَدَحَ نَفْسَهُ ذَبَحَها؛

آن كس كه نفس خويشتن را مذّمت (و سرزنش) كند سبب اصلاح آن را فراهم كرده، و آن كس كه خويشتن را مدح و ثنا گويد، گويى خود را ذبح كرده است.» [١]

٤- باز در حديثى از همان امام همام، اميرمؤمنان على عليه السلام آمده است كه فرمود:

دَواءُالنَّفْسِ الصَّومُ عَنْ الهَوى‌، وَ الْحِمْيَةُ عَنْ لَذّاتِ الدُّنْيا؛

داروى نفس (سركش) روزه گرفتن از هوى و هوسها و پرهيز از لذّات دنيا است.» [٢]

در حالات صحابه پيامبر صلى الله عليه و آله و علماى بزرگ و مؤمنان پاكدل، نمونه‌هاى فراوانى از اين مطلب ديده مى‌شود كه آنها به هنگام ارتكاب گناهى، خويشتن را در معرض معاقبه و مجازات قرار مى‌دادند، و هر كدام به نوعى براى عدم تكرار گناه در آينده اقدام مى‌نمودند؛ از جمله:

١- در حالات ياران پيامبر صلى الله عليه و آله آمده است كه يكى از اصحاب به نام «ثعلبه» [٣] كه از طايفه انصار بود؛ با «سعيد بن عبدالرّحمن» (كه از مهاجران بود) پيمان برادرى داشت؛ در يكى از غزوات «سعيد» به همراهى پيامبر صلى الله عليه و آله به ميدان جهاد شتافت، و «ثعلبه» در مدينه ماند و به دوست خود اطمينان داد كه مشكلات خانواده او را حل مى‌كند، و از همين رو هر روز براى آنها آب و هيزم مى‌آورد و در حلّ مشكلاتشان مى‌كوشيد.

[١]. غرر الحكم‌

[٢]. همان مدرك، حديث شماره ٥١٥٣

[٣]. در ميان ياران پيامبر صلى الله عليه و آله افراد زيادى بودند كه نام ثعلبه داشتند، و اين ثعلبه غير از ثعلبة بن حاطب‌انصارى است كه از پرداخت زكات خوددارى كرد، پيامبر صلى الله عليه و آله و مسلمانان او را از جامعه اسلامى طرد كردند