اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٥٢ - ١- پاك بودن محيط

اصلاح محيط اهمّيّت فراوان داد.

البتّه تفسيرهاى سه گانه بالا هيچ گونه منافات با هم ندارد؛ ممكن است تمثيل فوق ناظر به همه اين تفسيرها باشد.

آرى! محيط اجتماعى آلوده، دشمن فضائل اخلاقى است؛ در حالى كه محيطهاى پاك بهترين و مناسبترين فرصت را براى تهذيب نفوس دارد.

در حديث معروفى از پيغمبر اكرم مى‌خوانيم كه روزى ياران خود را مخاطب ساخته و فرمود:

«ايَّاكُمْ وَخَضْراءَ الدِّمَنِ، قَيلَ يارَسُولَ اللَّهِ وَمَنْ خَضْراءُ الدَّمَنِ قالَ صلى الله عليه و آله: الْمَرْئَةُ الْحَسْناءُ فى‌ مَنْبَتِ السُّوْءِ؛

از گياهان (زيبايى كه) بر مزبله‌ها مى‌رويد بپرهيزيد! عرض كردند اى رسول خدا! گياهان زيبايى كه بر مزبله‌ها مى‌رويد اشاره به چه كسى است؛ فرمود: زن زيبايى كه در خانواده (و محيط) بد پرورش يافته!» [١]

اين تشبيه بسيار گويا مى‌تواند اشاره به تأثير محيط خوب و بد در شخصيّت انسان باشد و يا اشاره به مسأله وراثت به عنوان يك وسيله زمينه‌ساز و يا هر دو.

در آيه دوم سخن از قوم بنى‌اسرائيل است كه سالها تحت تعليمات روحانى و معنوى موسى عليه السلام در زمينه توحيد و ساير اصول دين قرار داشتند و معجزات مهمّ الهى را همچون شكافته شدن دريا و نجات از چنگال فرعونيان، بطور خارق‌العاده با چشم خود ديدند؛ امّا همين كه در مسير خود به سوى شام و سرزمينهاى مقدّس، با گروهى بت‌پرست برخورد كردند، چنان تحت تأثير اين محيط ناسالم قرار گرفتند كه صدا زدند:

«يا مُوسَى اجْعَلْ لَنا الهاً كَما لَهُمْ آلِهَةٌ؛

اى موسى براى ما بتى قرار بده همان گونه كه آنها داراى معبودان و بتها هستند!»

موسى از اين سخن بسيار متعجّب و خشمگين شد و گفت: «به يقين شما جمعيّتى جاهل و نادان هستيد!

(قالَ انَّكُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ)

سپس بخشى از مفاسد بت‌پرستى را براى آنها شرح داد.

و عجب آن كه بنى‌اسرائيل بعد از توضيحات صريح موسى عليه السلام نيز اثر منفى آن محيط

[١]. وسائل الشّيعه، جلد ١٤، صفحه ١٩، حديث ٧- بحارالانوار، جلد ١٠٠، صفحه ٢٣٢، حديث ١٠