اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٩١ - نشانههاى رياكاران

خوشحال نباشد.» [١]

بهترين محك براى شناخت اعمال ريائى از غير ريائى همان معيارهائى است كه در روايات اسلامى آمده است؛ از جمله:

١- در حديثى از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله مى‌خوانيم كه فرمود:

«امَّا عَلامَةُ الْمُرائِى فَارْبَعَةٌ:

يَحْرُصُ فَى الْعَمَلِ لِلَّهِ اذا كانَ عِنْدَهُ احَدٌ وَ يَكْسِلُ اذا كانَ وَحْدَهُ وَ يَحْرُصُ فى كُلِّ امْرِهِ عَلَى الْمَحْمِدَةِ وَ يُحْسِنُ سَمْتهُ بِجُهْدِهِ؛

امّا علامت رياكار چهار چيز است: هنگامى كه كسى نزد اوست تلاش مى‌كند اعمال الهى انجام دهد و هنگامى كه تنها شد در انجام عمل كسل است! و در تمام كارهايش اصرار دارد مردم از او مدح و ستايش كنند، وسعى مى‌كند ظاهرش را در نظر مردم خوب جلوه دهد.» [٢]

٢- در حديث ديگرى همين معنى با تعبيرات جالب ديگرى از اميرمؤمنان على عليه السلام نقل شده است فرمود:

«لِلْمُرائِى‌ ارْبَعُ عَلاماتٍ:

يَكْسِلُ اذا كانَ وَحْدَهُ‌

وَيَنْشُطُ اذا كانَ فى النَّاسِ‌

وَ يَزيدُ فى الْعَمَلِ اذا اثْنِىَ عَلَيْهِ‌

وَيَنْقُصُ مِنْهُ اذا لَمُ يُثْنى عَلَيْهِ؛

ريا كار چهار علامت دارد:

اگر تنها باشد اعمال خود را با كسالت انجام مى‌دهد،

و اگر در ميان مردم باشد بانشاط انجام مى‌دهد،

هرگاه او را مدح و ثنا گويند بر عملش مى‌افزايد،

و هرگاه ثنا نگويند از آن مى‌كاهد!» [٣]

شبيه همين معنى از لقمان حكيم نيز نقل شده است. [٤]

[١]. محجّة البيضاء، جلد ٦، صفحه ٢٠٠

[٢]. تحف العقول، صفحه ١٧

[٣]. شرح نهج‌البلاغه ابن ابى الحديد، جلد ٢، صفحه ١٨٠

[٤]. خصال (مطابق نقل ميزان الحكمة، جلد ٢، صفحه ١٠٢٠ چاپ جديد.)