اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٥٠ - گام سوم مراقبه

شَى‌ءٍ رَقيباً؛

و خداوند ناظر و مراقب هر چيزى است!»

و در آيه ١٤ سوره عَلَقْ مى‌خوانيم:

«الَمْ يَعْلَمْ بِانَّ اللَّهَ يَرى‌؛

آيا انسان نمى‌داند كه خداوند (همه اعمالش را) مى‌بيند؟!»

و در آيه ٢١ سوره سبا آمده است:

«وَ رَبُّكَ عَلى‌ كُلِّ شَى‌ءٍ حَفيظٌ؛

پروردگار تو نگهبان و مراقب هر چيز است.»

ولى سالكان راه خدا، و رهروان راه دوست كه پيوسته در طريق تقوا و تهذيب نفوس گام بر مى‌دارند، پيش از آن كه فرشتگان خداوند مراقب اعمال آنها باشند خودشان مراقب اعمالشان هستند.

و به تعبير ديگر، اين مراقبت از درون مى‌جوشد، نه از برون؛ و به همين دليل، تأثير آن، بسيار زياد، و نقش آن فوق العاده مهم است. البتّه توجّه به «مراقبت از برون» سبب مى‌شود كه پايه‌هاى «مراقبت از درون» محكم گردد.

در حقيقت انسان در اين دنيا به كسى مى‌ماند كه داراى گوهرهاى گرانبهايى است و از يك بازار آشفته مى‌گذرد، و مى‌خواهد با آن بهترين متاعها را برى خود تهيّه كند در حالى كه اطرافش را دزدان و شيّادان گرفته‌اند، چنين كسى اگر لحظه‌اى از سرمايه نفيس خويش غافل گردد، آن را به غارت مى‌برند، و او مى‌ماند و يك عالم اندوه و افسوس.

دقيقاً همين گونه است، شياطين جنّ و انس در اين جهان انسان را احاطه كرده‌اند و هوا و هوسهاى درون او را به سوى خود مى‌خوانند، اگر خويش را به خدا نسپارد و مراقب اعمال خويش نباشد سرمايه ايمان و تقواى او به غارت مى‌رود و دست خالى از اين جهان به سراى ديگر منتقل خواهد شد.

در آيات قرآن و روايات اسلامى اشارات فراوانى نسبت به اين مرحله آمده است؛ از جمله:

١- در آيه ١٤ سوره علق مى‌خوانيم:

«المْ يَعْلَمْ بِانَّ اللَّهَ يَرى‌؛

آيا انسان نمى‌داند كه خدا او و اعمالش را مى‌بيند» كه هم اشاره به مراقبت پروردگار نسبت به اعمال انسان است، و هم اين كه او بايد مراقب خويش باشد.

و در جاى ديگر خطاب به مؤمنان مى‌فرمايد:

«يا ايُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ لْتَنْظُرْ