تاريخ حديث شيعه در سده هاى دوازدهم و سيزدهم هجرى - صفره، حسين - الصفحة ٢٠٥ - قرن دوازدهم

است و نسخه آن در كتاب‌خانه آيةاللَّه مرعشى موجود است.[١]

١٩. شرح خطبه شقشقيه‌، از مير محمّد عبّاس بن على اكبر شوشترى لكهنويى (م ١٣٠٦ ق). اين شرح، به دستور سيّد محمّد خان بهادر و به فارسى نوشته شده و با تعليقات شارح به عربى در حاشيه آن، به سال ١٢٨٦ ق، در هند، چاپ شده است.[٢]

٢٠. اللّمعة البيضاء فى شرح خطبة الزهراء (شرح خطبة اللمة)، از محمّد على انصارى قراچه داغى (زنده در ١٣٠٦ ق). اين كتاب چاپ شده است.[٣]

٢١. شرح خطبة اللمة، از سيّد على محمّد بن محمّد (تاج العلماء) (م ١٣١٢ ق).[٤]

٢٢. شرح الخطبة الشِّقشقية، از سيّد على محمّد بن محمّد تاج العلماء.[٥]

شش. شرح يك يا چند حديث‌

برخى از احاديث، به خاطر در برداشتن مضمون عالى، مهم و يا گاه پيچيده و دشوار، دانشمندان شيعه را بر آن داشته است كه رساله هايى را به شرح اين گونه احاديث، اختصاص دهند. البته گاه پرسش و درخواست ديگران، آنان را به نگارش شرح حديث، واداشته است.

در طول دو قرن دوازدهم و سيزدهم نيز نوشته‌هاى قابل توجّهى در اين زمينه، از عالمان شيعه به جاى مانده است كه آثار زير، از آن جمله است:

قرن دوازدهم‌

١. شرح حديث البيضة، از رضى الدين محمّد بن حسين خوانسارى (م ١١١٣ ق).[٦]

اين‌

[١]. الذريعة، ج ١٦، ص ٤٠٠.

[٢]. همان، ج ١٣، ص ٢٢٢ و ج ١٤، ص ١٣٠.

[٣]. همان، ص ٢٢٤؛ أعيان الشيعة، ج ١٠، ص ٥.

[٤]. الذريعة، ج ١٣، ص ٢٢٤.

[٥]. همان، ص ٢٢ وج ١٤، ص ١٤٢.

[٦]. وى دانشمند شيعى و متبحّر در علوم عقلى و نقلى است كه نزد پدرش حسين بن جمال الدين محقّق‌خوانسارى و دايى‌اش محمّد باقر بن محمّد مؤمن و محقق سبزوارى درس خواند و به تدريس فقه و حكمت مشغول بود. از جمله شاگردانش، خليل بن محمّد اشرف قائنى و سيد محمّد صالح قزوينى را مى‌توان نام برد. وى از برادرش آقا جمال، كوچك تر است و اين شرح را به نام شاه سلطان حسين صفوى نوشته است.( الذريعة، ج ١٣، ص ١٩٣؛ طبقات أعلام الشيعة، ج ٦، ص ٢٧٣؛ ريحانة الأدب، ج ٢، ص ٣٢٠؛ موسوعة طبقات الفقهاء، ج ١٢، ص ٢٧٥).