تاريخ حديث شيعه در سده هاى دوازدهم و سيزدهم هجرى - صفره، حسين - الصفحة ١١٧ - ٣ - ٣ - ٢ تفاسير روايى

علمى اطلاق مى‌شود كه به وسيله آن، معانى قرآن كريم بيان شود و حكمت‌هاى آن، استخراج گردد.[١]

تفسير نقلى يا تفسير مأثور، در اصطلاح، هم شامل تفسير آيات قرآن كريم به وسيله خود آيات شريف، هم تفسير آيات توسّط روايات پيامبر اكرم و اهل بيت عليهم السلام، و هم تفسير آيات با استفاده از اقوال رسيده از صحابيان بيان مى‌شود.[٢]

البته تفسير نوع سوم، به شرط صحّت شرايط، مورد قبول است. نكته ديگر اين كه بسيارى از روايات نيز به تفسير آيات قرآن به وسيله آيات ديگر، اشتمال دارد.

چنان كه از برخى آيات قرآن پيداست، يكى از وظايف پيامبر اكرم در كنار ابلاغ وحى تلاوت آيات قرآن بر مردم، تبيين و تفسير آيات شريف قرآن است، از جمله اين آيه شريف كه مى‌فرمايد: «وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ».[٣]

علّامه طباطبايى، در تفسير اين آيه مى‌گويد:

مقصود از «ذكر مُنزَل»، لفظ قرآن كريم است و مراد از «ما نُزِّلَ إليهم»، معانى احكام و شرايع و ساير مطالب شرع است.[٤]

همچنين، ايشان مى‌گويد كه در آيه‌ «هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ»،[٥]

منظور از تعليم كتاب، بيان الفاظ و تفسير معانى مشكل قرآن است، در مقابل تعليم حكمت، كه عبارت از معارف حقيقى‌اى است كه قرآن، متضمّن آن است.[٦]

[١]. البرهان فى علوم القرآن، ج ١، ص ١٣.

[٢]. التفسير و المفسرون، دانشگاه علوم اسلامى رضوى، چاپ اوّل، ١٣٧٧ ش.

[٣]. نحل، آيه ٤٤.

[٤]. الميزان، ج ١٢، ص ٢٧٤.

[٥]. جمعه، آيه ٢.

[٦]. الميزان، ج ١٩، ص ٣٠٦.