هماهنگ اند و از اين رو ، اكثر قريب به اتّفاق مفسّران ، آن را پذيرفته اند. بنا بر اين ، بايد گفت : رواياتى كه دلالت بر ساير وجوه پيشْ گفته دارند ، در صورت صحّت سند ، ذيل آيه ايثار را از باب جَرْى ، بر موارد ياد شده ، تطبيق كرده اند و اگر بخواهيم جمله «و [ديگران را] بر خود مقدّم مى دارند ، هر چند خود، نياز مبرم داشته باشند» را بر فرد خاصّى تطبيق كنيم ـ همان طور كه در برخى از روايات گذشته ملاحظه شد ـ ، بى ترديد ، امام على عليه السلام «سيّدُ المُؤْثِرين (آقاى ايثارگران)» است و مانعى ندارد كه بگوييم ذيل آيه ايثار ، توسّط جبرئيل عليه السلام بر همه موارد ايثار امام على عليه السلام و ساير ايثارهاى بزرگ ، تطبيق شده است و مقصود از نزول آيه يادشده در اين موارد ، جَرْى و تطبيق آن، توسّط جبرئيل عليه السلام است. البتّه بايد توجّه داشت كه اَسناد رواياتى كه دلالت بر اين وجوه دارند ، به استثناى برخى از روايات مربوط به ايثار امام على عليه السلام ، از قوّت و اعتبار لازم برخوردار نيستند ؛ امّا بديهى است كه ضعف سند ، به معناى مجعول و مردود بودن آنها نيست.

بررسى سند احاديث

روايت دال بر ايثار امام على عليه السلام به مقداد ، داراى سند معتبرى است ؛ زيرا رجال واقع در سند ، همگى ، بجز كُلَيب بن معاويه اسدى ، موثّق اند و كليب نيز از كسانى است كه امام صادق عليه السلام براى او طلب رحمت كرده است. [١] اين حديث ، در كتاب تأويل الآيات الظاهرة ، نوشته سيّد شرف الدين على حسينى اِسترآبادى ، از بزرگان شيعه در قرن دهم ، و نيز در تفسير البرهان ، نوشته سيّد هاشم حسينى بحرانى (م ١١٠٧ق) ، آمده است . منبع اين دو تفسير مشهور ، تفسير ابن حجّام است كه نجاشى ، او را از مفسّران بسيار موثّق قرن چهارم مى داند. اين روايت ، با روايت هاى رسيده در شأن نزول آيه ٣٧ آل عمران: «هر گاه زكريّا به عبادتگاه او وارد مى شد ...» نيز

[١] رجال الكشّى : ج ٢ ص ٦٣١ ش ٦٢٧ .