ايثار و مشتقّات آن ، در متون اسلامى در دو معناى متضاد به كار رفته است : گاه در مقدّم داشتن مثبت ـ كه يكى از بزرگ ترين ارزش هاى اخلاقى است ـ استعمال مى شود ؛ مانند اين آيه شريف : «وَ يُؤْثِرُونَ عَلَى أَنفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ . [١] و [ديگران را] بر خويشتن مقدّم مى دارند ، هر چند خودشان نيازمند باشند» . و گاه در مقدّم داشتن منفى به كار مى رود ؛ مانند: «بَلْ تُؤْثِرُونَ الْحَيَوةَ الدُّنْيَا * وَ الْأَخِرَةُ خَيْرٌ وَ أَبْقَى . [٢] بلكه زندگانى دنيا را ترجيح مى دهيد ، در حالى كه آخرت ، بهتر و پايدارتر است» . نكته قابل توجّه در وقتى كه اين واژه براى ارائه يكى از ارزش هاى اخلاقى استعمال مى شود ، اين است كه از نگاه اسلام ، هر گونه مقدّم داشتن ديگران بر خود در تأمين نيازها و خواست ها ، ارزش تلقّى نمى گردد ؛ زيرا ترجيح بدون مرجِّح و تقديم نابه جا ، چنان كه در آداب ايثار خواهد آمد ، ارزش نيست . لذا در مصباح الشريعة ، ايثارِ مثبت ، چنين تعريف شده است: أصلُ الإِيثارِ تَقديمُ الشَّى ءِ بِحَقِّهِ . [٣] ايثار ، در اصل ، مقدّم داشتن چيزى است به جا . اين بخش ، براى تبيين ايثار مثبت از نگاه قرآن و حديث است . بنا بر اين ، آنچه پس از اين به عنوان جمع بندى متون اين بخش خواهد آمد ، درباره ايثار به عنوان يك ارزش مهمّ اخلاقى است .

[١] . حشر: آيه ٩ .[٢] . اعلى: آيه ١٦ ـ ١٧ .[٣] . مصباح الشريعة : ص ٤١٥ .