در اين فصل ، با اشاره به گوشه اى از اسباب و عوامل اهتمام شديد اسلام به اجتناب از مردم آزارى ، جامعه اسلامى به خصلت هايى پسنديده ترغيب مى شود كه مهم ترينِ آنها ، پيشگيرى از دشمنى ، تبديل كردن دشمنان به دوستان ، برخوردارى از عزّت ، شرف و بزرگوارى در ميان مردم و بالأخره آسايش در زندگى موقّت دنيا و خوش بختى در زندگى جاويد آخرت است و از اين رو ، امام على عليه السلام اجتناب از آزار ديگران را نشانه دورانديشى و خردورزى شمرده است. [١]

٣ . نكوهش انواع آزاررسانى

در اسلام ، هر گونه آزاررسانى ، به دليل اين كه تجاوز به حقوق ديگران است ، مذموم و ممنوع شمرده شده است . احاديث اسلامى در اين فصل ، به روشنى نشان مى دهند كه در منظر اسلام ، هر كارى كه موجب ترسيدن مسلمانى گردد ، اعم از : نگاه آزار دهنده ، شوخىِ آزار دهنده ، سخنِ آزار دهنده ، بوى آزار دهنده و حتّى عبادت آزار دهنده ، نكوهيده و ممنوع است . بى ترديد ، هيچ مكتبى در جهان وجود ندارد كه تا اين حد و با اين دقّت ، به حرمت و كرامت و حقوق انسان ، عنايت داشته باشد .

٤ . خطرناك ترينْ آزارها

هر چند هر گونه مردم آزارى در اسلام ، نكوهيده و ممنوع است و كيفر سختى در انتظار مردم آزار است ، [٢] امّا آزردن كسانى كه حقوق بيشترى بر فرد و جامعه دارند ،

[١] . ر . ك دانش نامه ميزان الحكمه : ج ٣ ص ٢١ ح ١٢٦٦ و ١٢٦٩ .[٢] . ر.ك دانش نامه ميزان الحكمه : ج ٣ ص ٦٣ (فصل پنجم : سزاى مردم آزار) .