امام صادق عليه السلام ضمن تبيين سپاهيان خرد و نادانى ، «زهد نسبت به دنيا» را از سپاهيان خرد مى شمارد و آن را در نقطه مقابل «رغبت به دنيا» تعريف مى نمايد و مى فرمايد : الزُّهدُ ، و ضِدُّهُ الرَّغبَةُ. [١] زهد ، كه ضدّش رغبت است . با در نظر گرفتن اين ره نمود بنيادى كه «زهد» از جنود خرد و تحت فرمان قوّه عاقله است ، به دو نكته مهم در تبيين زهد اسلامى مى توان دست يافت : نكته اوّل ، اين است كه زهدى كه اسلامْ انسان را بدان دعوت مى كند ، خاستگاه عقلى و علمى دارد . به همين جهت ، صد در صد منطبق با خرد و منطق است و اگر پيامبر درونى (خرد) مقصود آن را بداند ، پيش از پيامبران بيرونى ، انسان را بدان دعوت مى نمايد . نكته دوم ، اين است كه بى رغبتى ، دو گونه است :

الف ـ بى رغبتى طبيعى

بى رغبتى طبيعى ، آن است كه طبع انسان نسبت به چيزى ميل نداشته باشد ، چنان كه بيمار ، تمايلى به خوردن و نوشيدن ندارد .

ب . بى رغبتى قلبى

بى رغبتى قلبى ، آن است كه روح انسان نسبت به چيزى تمايل نداشته باشد ، هر چند طبع او مايل به آن باشد ، مانند بيمارى كه غذايى را دوست دارد؛ ولى به دليل اين كه مى داند خوردن آن براى او خطرساز است ، نه تنها در خود ميلى نسبت به آن

[١] . ر .ك : دنيا و آخرت از نگاه قرآن و حديث : ج ٢ ص ٤٠ ح ٨٠٢ .