در برخى احاديث ، سخنانى به پيامبر خدا نسبت داده شده كه ايشان ضمن پيشگويى وقوع آفت استئثار در امّت اسلامى ، به مردم گوشزد مى كند كه آنان حقّ اعتراض به دولت مردان خودخواه و انحصارطلبِ حاكم را ندارند ؛ بلكه موظّف به شكيبايى و سكوت تا قيامت اند! [١] نكات قابل تأمّل در نقد و ارزيابى اين احاديث ، بسيار است . از اين رو، ارزيابى كاملِ آنها فرصت ديگرى مى طلبد و ما در اين جا تنها تنها به چند نكته مهم اشاره مى كنيم:

الف ـ تفكيك دين از سياست

بى ترديد ، مقتضاى پذيرفتن احاديثى كه مسلمانان را به شكيبايى بر ظلم و بى عدالتى و استئثار زمامداران ، امر مى كنند ، تفكيك دين از سياست است . از اين رو ، محدّثان و فقهايى كه اين احاديث را پذيرفته اند ، فتوا داده اند كه مسلمانان در هيچ شرايطى ، حقّ اعتراض بر زمامداران خود را ندارند و نمى توانند از اطاعت آنان سر باز زنند . به نمونه هايى از اين آرا توجّه كنيد: محدّث معروف اهل سنّت ، مسلم بن حجّاج نيشابورى ، احاديث مذكور را در چند باب مربوط به «اِمارت» در كتاب خود (صحيح مسلم) ، جمع آورى كرده است . عناوين اين ابواب كه جمع بندى و در واقع ، برداشت و فتواى اوست ، بدين شرح است: (١١) باب الأمر بالصبر عند ظلم الولاة و استئثارهم (باب امر به شكيبايى، هنگام ستم حاكمان و انحصارطلبى شان) ؛ (١٢) باب فى طاعة الاُمراء و إن منعوا الحقوق (بابى در فرمانبرى از اميران ،

[١] براى ديدن احاديثى كه در اين زمينه نقل شده ، ر . ك : رهبرى در اسلام : ص ١٣١ (بخش سوم : دو توطئه خطرناك) .