اشاره كرديم كه پايين ترينِ مراتب زهد ، بى رغبتى قلبى همراه با اجتناب از محرّمات است ؛ امّا بالاترين درجه زهد ، نقطه اى است كه حجاب هاى شناخت ، به كلّى از جلوى ديده دل برداشته مى شوند و سالك به مرتبت «يقين» واصل مى گردد . با وصول به اين مرتبت است كه باطن دنياى نكوهيده براى زاهد كشف مى شود و در اين هنگام ، انسان نه تنها نسبت به دنيا بى ميل مى گردد ، بلكه به آن نفرت نيز پيدا مى كند ، چنان كه امام على عليه السلام در توصيف پيامبر صلى الله عليه و آله مى فرمايد : عُرِضَت عَلَيهِ الدُّنيا فَأَبى أن يَقبَلَها ، و عَلِمَ أنَّ اللّه َ سُبحانَهُ أبغَضَ شَيئا فَأَبغَضَهُ . [١] دنيا به او پيشنهاد شد؛ امّا از پذيرفتن آن خوددارى كرد ، و دانست كه خدا چه چيزى را دشمن مى دارد؛ او هم آن را دشمن داشت . امام على عليه السلام نفرت خود از دنياى نكوهيده را با جملاتى مانند : «أمَرُّ عَلى فُؤادى مِن حَنظَلَةٍ يَلوكُها ذو سُقمٍ ؛ [٢] دنيا در مذاق من ، تلخ تر از حَنظلى است كه شخص بيمار [ ، با كراهت ]مى مكد» و يا «أهوَنُ فى عَينى مِن عُراقِ خِنزيرٍ في يَدِ مَجذومٍ ؛ [٣] دنيا در چشم من ، بى ارزش تر از استخوان يك خوك در دست فردى جذامى است» ، بيان نموده است .

چهار . تفاوت زهد اسلامى و رُهبانيت مسيحى

معلوم شد كه زهد اسلامى ، هم بُعد درونى دارد و هم بُعد بيرونى ، و زاهد ، هم در درون ، احساس بى رغبتى به دنيا مى كند و هم در بيرون ، بى علاقگى او به زرق و برق زندگى آشكار مى گردد . در اين جا اين سؤال پيش مى آيد كه با اين تعريفِ ارائه شده از زهد ، چه تفاوتى ميان زهد اسلامى و رُهبانيت مسيحيت وجود دارد؟ و چرا

[١] ر. ك دنيا و آخرت از نگاه قرآن و حديث : ج ٢ ص ٢١٨ ح ١١٦٥ .[٢] . ر. ك دنيا و آخرت از نگاه قرآن و حديث : ج١ ص٣٤٢ ح٥١١ .[٣] . ر. ك دنيا و آخرت از نگاه قرآن و حديث : ج١ ص٣٤٢ ح ٥١٠ .