اللّهُمَّ إنّى أعوذُ بِكَ .. . مِن سُقمٍ يَشغَلُنى ، و مِن صِحَّةٍ تُلهينى . [١] خداوندا ! به تو پناه مى برم . . . از ناتن درستى اى كه به خويش مشغولم دارد و از تن درستى اى كه به بازى ام سرگرم سازد .

٢ . كيفر

در نظام حكيمانه هستى مشاهده مى كنيم كه بيمارى براى كسانى كه زمينه تربيتى را در نفس و روان خويش تباه نساخته اند ـ چنان كه توضيح داده شد ـ به كنار زدن پرده هاى غفلت و آگاهى افزون تر و سازندگى مى انجامد ؛ امّا براى كسانى كه بدان پايه از آلودگى روحى دچار شده اند كه جانشان اصلاح و تربيت را بر نمى تابد ، همين بيمارى ، نوعى كيفر الهى به شمار مى رود ، چنان كه امام صادق عليه السلام ، در حديثى كه گذشت ، از آن با عنوان «بيمارى كيفر» ياد كرد . امام رضا عليه السلام نيز درباره نقش بيمارى براى آنان كه استعداد بهره گيرى مثبت از آن را دارند و آنان كه چنين قابليتى را دارا نيستند ، فرموده است : المَرَضُ لِلمُؤمِنِ تَطهيرٌ و رَحمَةٌ ، ولِلكافِرِ تَعذيبٌ و لَعنَةٌ . [٢] بيمارى براى مؤمن ، تطهير و رحمت ، و براى كافر ، عذاب و لعنت است .

٣ . عامل مرگ

گاه در بيمارى ، نه حكمتى تربيتى نهفته است ، و نه فلسفه اى كيفرى ، بلكه مرگ را در پى مى آورد . امّا در نظام آفرينش ، مرگ هم بدون حكمت نيست ؛ چه ، همه بايد بميرند : « كُلُّ نَفْسٍ ذَآلـءِقَةُ الْمَوْتِ ؛ [٣] كسى طعم مرگ را خواهد چشيد » .

[١] ر. ك : ص ٤٩٤ ح ١٠٩٨٣ .[٢] انبيا : آيه ٣٥ «ما شما را به شر و خير مى آزماييم و به سوى ما باز مى گرديد» .[٣] الدعوات : ص ١٦٨ ح ٤٦٩ .[٤] ر. ك : دانش نامه احاديث پزشكى : ج ١ ص ١٤٧ ح ١٧٦ .[٥] ر . ك : حكمت نامه پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله : ج ٧ ص ١٠ ح ٤٨١٠ .[٦] المَجازات النبويّة : ص ٤٣٠ ح ٣٤٩ .[٧] الدعوات : ص ١٧٢ ح ٤٨٢.[٨] إرشاد القلوب : ص ٤٢ .[٩] البيان والتبيين : ج ٣ ص ١٥٣.[١٠] مهج الدعوات : ص ١٣٢ .[١١] ر . ك : دانش نامه احاديث پزشكى : ج ١ ص ١٤٧ ح ١٧٩.[١٢] انبيا : آيه ٣٥.[١٣] ر .ك : ص٣٨٤ ح١٠٧٠٤ .[١٤] . الاحتجاج : ج ٢ ص ٢٢٥ ح ٢٢٣ .