يكصد آيه يكصد درس - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٨٦
مفهوم دعا در آيه دعا گرچه بهمعناى خواندن و حاجت خواستن است، ليكن در آيه بالا بهمعناى مطلق «طلب» آمده است كه مىتواند داراى دو معنى زير باشد:
الف- درخواست و طلب به زبان، از قبيل دعاهاى بندگان بههنگام طلب حاجت از خداوند.
ب- خواستن چيزى در عمل و تلاش در راه رسيدن به آن. «١» معناى اول، معنى متداول دعاست. بنابر آن، معناى آيه چنين مىشود: انسان بر اثر شتابزدگى و عدم تشخيص خير و شرّ خود، چيزى را به دعا از خداوند مىخواهد كه در واقع براى او شرّ است، اما او به اصرار تمام، چنانكه گويى خيرى را از خداوند مىطلبد، براى رسيدن به خواسته خود، به درگاه خداوند دعا مىكند. از اين رو، امام صادق عليه السلام با تلاوت آيه فوق فرمود:
«راه نجات و رستگارى، و هلاك و تباهى خود را بشناس تا خداوند را به خاطر طلب چيزى نخوانى كه چه بسا هلاك تو در آن باشد؛ در حالى كه تو مىپندارى نجات تو در آن است.» «٢» براساس معناى دوم، يعنى طلب و خواستن عملى، مفهوم آيه چنين مىشود: انسان بر اثر عدم تشخيص حق از باطل و اشتباه در مصاديق خير و شرّ، به گمان اينكه هدفى كه دنبال مىكند امر خيرى است، مصرّانه در راه رسيدن به آن مىكوشد، در صورتىكه در واقع، اين امر براى او شرّ است. بديهى است كه در بسيارى از موارد مىتوان با انديشه و تدبر كافى در عاقبت كارها و شناخت دقيق خير و شرّ و حق و باطل، از چنين اشتباه مهلكى در امان ماند.
حضرت على عليه السلام مىفرمايد:
«فَكَمْ مِنْ مُسْتَعْجِلٍ بِما انْ ادْرَكَهُ وَدَّ انَّهُ لَمْ يُدْرِكْهُ» «٣» بسا شتابنده براى چيزى كه اگر به آن دست يابد، دوست مىدارد كه (كاش) به آن دست نيافته بود.