يكصد آيه يكصد درس - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٨٨
بهكار بردن كلمه «اف» كه حاكى از انزجار، تنفر و نارضايتى است، بههنگام برخورد با پدر و مادر، حرام است و همچنين «نَهْر» يعنى رنجاندن و با داد و فرياد و درشتى سخن گفتن، و نيز تكبر و ترك دعا در حق آنها حرام است. «١» امام صادق عليه السلام فرمود:
«اف گفتن» كمترين بىاحترامى به والدين است و اگر خداى تعالى از اين كمتر را سراغ داشت، از آن نيز نهى مىكرد. «٢» احترام به پدر و مادر در دوران پيرى گرچه احترام به پدر و مادر در هر زمان و شرايطى واجب است و اختصاص به موقعيت خاصى ندارد، ولى در دوران پيرى، تأكيد بيشترى شده است؛ زيرا اين مرحله از سختترين و حساسترين مراحل زندگى آنهاست و بيش از پيش احتياج و توقع يارى و مددكارى از فرزندان خود دارند. «٣» آرى، به پاس ساليان درازى كه فرزندان را چون جان شيرين در آغوش خود پرورش دادهاند و از محبت و يارى خود سيراب ساختهاند و آنها را از نظر تأمين نيازها و رفاه و راحتى بر خود مقدم داشتهاند، اينك كه از پا افتاده و آثار رنج و خستگى راه دراز زندگى در وجودشان مشاهده مىشود، بايد با محبت و احترام به خدمتشان همت گماشت و با رادمردى و تلاش در پيمودن ادامه اين راه بديشان يارى رساند.
خفض بهمعناى فرود آوردن و «خفض جناح» كنايه از كمال تواضع و افتادگى در مقابل پدر و مادر است، چه تواضع در كلام، چه تواضع در عمل، در معناى جمله «وَاخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ» دو احتمال است. احتمال اول اينكه اشاره به حالت جوجه در مقابل مادر باشد كه براى برانگيختن عطوفت مادر بال و پر خود را پايين مىآورد و حالت ذلت به خود مىگيرد. در اين صورت معناى آيه چنين است كه بههنگام رويارويى و مكالمه با آنان از روى محبت و رحمت چنان برخورد كن كه تواضع و خضوع و افتادگى تو در مقابل آنان معلوم باشد. احتمال دوّم اين كه اين كلمه تشبيه به حالت پرنده باشد كه