يكصد آيه يكصد درس - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٦٥
نشده رؤيت بالفعل هم به آن تعلق نمىگيرد و به همين جهت فرمود: خدا، پيامبر و مؤمنان اعمال شما را خواهند ديد، يعنى هرگاه عملى از شما سر زند در محضر خداست و پيامبر و مؤمنان هم آن عمل را مىبينند. «١» ٣- مؤمنان در اين آيه گرچه با لفظ جمع و با الف و لام و ظاهر در عموم است ولى ما قطعاً مىدانيم كه همه مسلمانان نسبت به اعمال ديگران علم و آگاهى پيدا نمىكنند پس قطعاً اين مؤمنان تنها افراد خاصى را شامل مىشود. اين آيه مطابق است با آيات شهادت كه پيامبر و بعضى از مؤمنان (امامان) را در زمره شاهدان اعمال برمىشمرد. «٢» و روايات ذيل آن نيز بر شهادت پيامبر و امامان عليهم السلام در قيامت براى اعمال ما دلالت مىكنند و چون اداى شهادت فرع بر رؤيت اعمال است پس نتيجه مىگيريم كه آنان قبل از وقوع قيامت اعمال ما را ديدهاند و اين آيه نيز همين معنا را افاده مىكند.
٤- اعمال انسان، هم شامل افعالى است كه با جوارح خود انجام مىدهد و هم شامل اخلاق و اعتقادات و نيّات قلبى «٣» او مىشود و آيه، ديدن خدا، پيامبر و مؤمنان را نسبت به همه اينها اثباتمىكند و معلوم استكه چنين علمى براى پيامبر و مؤمنان ازطريق عادى امكانپذير نيست.
روايات عرضه اعمال در اينجا به دو نمونه از اين روايات اشاره مىكنيم:
از امام صادق عليه السلام نقل شده كه فرمود:
«تُعْرَضُ الْاعْمالُ عَلى رَسُولِ اللَّهِ اعْمالُ الْعِبادِ، كُلَّ صَباحٍ، ابْرارِها وَ فُجَّارِها فَاحْذَرُوها وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ تَعالى عَزَّوَجَلَّ وَ قُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ ...» «٤» تمام اعمال مردم، هر صبح به پيامبر عرضه مىشود، اعمال نيكان و بدان، بنابراين مراقب باشيد و اين مفهوم گفتار خداوند استكه مىفرمايد «و قلاعملوا فسيرىالله عملكم و رسوله ...»