بطور مسلّم، يهود و مشركان را دشمن‌ترين مردم نسبت به مؤمنان، و آنها را كه مى‌گويند ما نصارا (مسيحى) هستيم، نزديكترين امتها از حيث دوستى به مؤمنان خواهى يافت. اين (نزديكى و دوستى) بدين سبب است كه در ميان آنها دانشمندان و تاركان دنيا هست و (در برابر حق) استكبار نمى‌ورزند.
گواهى تاريخ‌ در اين آيه شريفه، يهود و مشركان دشمن‌ترين و دورترين امتها از اسلام و مسيحيان از جهت دوستى، نزديكترين امتها به اسلام و مسلمانان معرفى شده‌اند، بدين علامت كه از يهود و مشركان عده كمترى به اسلام گرويدند، ولى از مسيحيان عده زيادى به اسلام گرويدند. بدون شك، زياد و كمى افراد ايمان آورنده، تنها دليل نيست، بلكه كيفيّت ايمان آوردن نيز مهم است.
غالباً نصرانيان بدون مبارزه، بلكه پس از تشخيص حقانيت اسلام با كمال شيفتگى و شوق به اسلام مى‌گرويدند، درحالى‌كه مجبور به اين كار نبوده و مى‌توانستند با دادن جزيه، بر دين خود باقى بمانند؛ ليكن، اسلام را بر دين خود ترجيح مى‌دادند و ايمان مى‌آوردند ولى مشركان، جز اسلام آوردن، راهى نداشتند زيرا جزيه از آنها قبول نمى‌شد.
پس آن عده از مشركان كه ايمان آوردند، كار مهم و تحسين‌برانگيزى نكرده‌اند، زيرا پس از آن همه آزار و شكنجه كه نسبت به پيامبر صلى الله عليه و آله و مسلمانان، روا داشتند و پس از آن همه ظلم و قساوت و بى‌رحمى، بناچار، ايمان آوردند.
و امّا يهود، گرچه در ايمان آوردن يا جزيه دادن مختار بودند، ليكن به‌آسانى، اسلام را قبول نكردند بلكه مدتها بر تكبر و عصبيت خود پافشارى كردند و مكر و حيله و عهدشكنى نمودند، بطورى كه صفحات تاريخ از خاطره‌هاى تلخ مسلمانان آن روز از يهود پر است.
اين تفاوت در برخورد نصارا و يهود، با اسلام وجود داشته و همچنان ادامه داشت.
نصارا هميشه حسن اجابت، نشان مى‌دادند ولى يهود و مشركان لجاجت و پافشارى در عصبيت و استكبار. چه‌بسيار افرادى از مسيحيان كه در قرون گذشته با شوق و رغبت، دعوت اسلام را لبيك گفتند و برعكس، افرادى از يهود و مشركان كه در اين مدت طولانى به اسلام گرويده‌اند، بسيار كم بوده است. «١»