.
آيا توبه تنها كافى است؟
. «فَامَّا مَنْ تابَ و امَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً فَعَسى‌ انْ يَكُونَ مِنَ الْمُفْلِحينَ» (آيه ٦٧)
اما كسى كه توبه كند و ايمان آورد و عمل صالح انجام دهد، اميد است از رستگاران باشد.
از اين آيه و آيات ديگر معلوم مى‌شود كه توبه (به معناى پشيمانى) به تنهايى كافى نيست، چه توبه از كفر و شرك و چه توبه از گناه؛ بلكه توبه زمانى مفيد است كه علاوه بر پشيمانى از كرده خويش به خدا ايمان آورد و به اصلاح گذشته و انجام اعمال صالح بپردازد. در آيه ديگر مى‌فرمايد:
هر كس كه از كردار ناپسند خود توبه كند و به صلاح آيد، خداوند توبه او را مى‌پذيرد. «١» شرايط توبه‌ حضرت اميرالمؤمنين (ع) شش شرط براى توبه بيان كرده است:
١- پشيمانى نسبت به اعمال گذشته.
٢- تصميم به ترك آن براى هميشه.
٣- اداى حقوقى كه از مردم ضايع كرده است.
٤- به جا آوردن واجباتى كه از او ترك شده است.
٥- اندوه و پشيمانى از گذشته بحدّى كه گوشتهاى حرام را ذوب كند.
٦- چشاندن سختى عبادت به جسم خود در عوض لذت گناهان گذشته. «٢» امام خمينى (قدس سرّه) در شرح اين حديث شريف دو شرط اول را اركان توبه مى‌شمرد، به اين معنا كه اگر كسى پشيمان نشده و عزم بر ترك نگرفته باشد، توبه نكرده است و شرط سوم و چهارم را شرط قبولى توبه مى‌داند و دو شرط آخر را شرط كمال‌