آتَشْكَده، منظومه‌اي كوتاه بر وزن مثنوي مولوي (بحر رمل مسدّس مقصور)، اثر آقا صادق تفرشي متخلص به صادق (د ١١٦٠ق/١٧٤٧م). اين منظومه از نوع مثنويهايي است كه در ادبيات فارسي به نام سوزوگداز شهرت يافته‌اند. در پاره‌اي از كتابهاي فهرت، نام منظومة صادق تفرشي را سوز و گداز نيز دانسته و ضبط كرده‌اند.
آتشكده مثنوي پرسوز و رقت‌انگيزي است كه سراينده آن را به دستاويز عشق زني (ظاهراً هندي) در ١١٥٠ق/١٧٣٧م، در مشهد سروده و در ضمن آن هر چه در دل داشته، بر زبان آورده است. در همان هنگام، آذر بيگدلي كه به مشهد آمده و با آقاصادق آشنا و معاشر شده بود، زير تأثير مثنوي او، منظومه‌اي در ١٧٥ بيت سرود ه در بيشتر مجموعه‌هاي خطي اين دو اثر در پي هم آمده است. آذرنام تذكرة مشهور خود را نيز ظاهراً از اين منظومه اقتباس كرده، ليكن در كتاب خود به اين نكته اشاره‌اي نكرده است.
مثنوي آتشكده ٢٠٨ بيت دارد. ٢٣ بيت اول آن به عربي و بقيه به پارسي است. اين منظومه با اين بيت آغاز مي‌گردد:
مَعْشَرَ العُشّاق يا اَهْلَ الجَوي اِنَّني آنَسْتُ ناراً بِالطُّوي
و نخستين بيت فارسي آن چنين است:
آتشي مي‌بينم اي ياران ز دور گرم مي‌آيد به چشمم نخل طور
و با اين بيت پايان مي‌يابد:
نيست زين عالم بجز كوي فنا پس سخن كوتاه و باقي والدّعا
اين مثنوي به كوشش احمد گلچين معاني در مجلة دانشكدة ادبيات مشهد به چاپ رسيده و نسخه‌هاي خطي آن در كتابخانه‌هاي شوراي ملي (سابق)، آستان قدس، ملي ملك، مركزي دانشگاه تهران، سناي سابق، الهيات تهران و كتابخانة شخصيِ قاسم‌زاده موجود است. بيشتر نسخه‌هاي خطي اين مثنوي فاقد ادبيات عربي آغاز آن است.

مآخذ: آستان قدس، فهرست، ٧/٣٢٢ـ٣٢٣، ٧٦٩؛ آقابزرگ، الذريعه، ١٩/٢١٢ـ٢١٣؛ دانشكدة ادبيات، فهرست خطي، ١/١٣٧؛ سناي سابق، فهرست خطي، ١/٣٧٤ـ ٣٧٥؛ شوراي ملي (سابق)، فهرست خطي، ٨/٣٢، ٤١٨، ٤٤٠؛ كتابخانة مركزي، فهرست خطي، ١٥/٤١٣٥، ١٧/١٦٠؛ گلچين معاني، احمد، «آتشكدة آقا صادق تفرشي و مثنوي آذر»، مجلة دانشكدة ادبيات مشهد، س ٣، شم‌ ١ (بهار ١٣٤٦ش)، ص ٢٣ـ٥١؛ همو، تاريخ تذكره‌هاي فارسي، تهران، سنايي، ١٣٦٣ش، ١/١١ـ١٢؛ منزوي، احمد، فهرست خطي فارسي، ٤/٢٦١٨، ٢٩٢٣ـ٢٩٢٤.
سيدعلي آل‌داود