دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٢١٦
| آسين پالاسيوس جلد: ١ شماره مقاله:٢١٦ |
آسين پالاسيوس، ميگل (١٨٧١-١٩٤٤)، خاورشناس و پژوهشگر نامدار اسپانيايي و دارندة
آراي انقلابي در باب تأثير انديشههاي نامآوران اسلام در فرهنگ اروپايي و جهان
مسيحيت.
زندگي: در ساراگوسا (سَرَقُسطَه)، مركز ايالت آراگون واقع در شمال شرقي مادريد،
ديده به جهان گشود. پدرش پابلوآسين كه بازرگاني ميانه حال بود، در اوان كودكي او
درگذشت و مادرش با ادامة شغل شوي خود به تربيتش همت گماشت. ميگل دورة ابتدايي و
متوسطه را در همان شهر به پايان رسانيد و از مدرسة ژزوئيتها (يسوعيان) فارغالتحصيل
شد. در رياضيات و زبان لاتين شاگردي ممتاز بود و آهنگ آن داشت كه آموزش خود را در
رشتة مهندسي دنبال كند. اما وضع مالي خانواده به او اجازه نداد كه بيرون از
ساراگوسا به دانشاندوزي پردازد. بناچار وارد دانشكدة ادبيات دانشگاه ساراگوسا شد.
در ضمن آموزش دانشگاهي، در مدرسة ديني همان شهر نام نوشت و در ٢٩ سپتامبر ١٨٩٥ به
هنوان كشيش كار خود را در يكي از كليساهاي شهر آغاز كرد. او در دورة تحصيلات
دانشگاهي از وجود خوليان ريبرا (١٨٥٩-١٩٣٤) استاد و خاورشناس اسپانيايي ـ كه ميگل
را گذشته از شاگرد،غرزند خويش به شمار ميآورد و اين رابطه در سراسر زندگي استاد
پابرجاي بود ـ بهره برد و زبان و ادبيات عرب را نزد او آموخت. پس از دريافت ليسانس،
براي ادامة تحصيل به مادريد رفت و در ٢٣ آوريل ١٨٩٦، پاياننامة دكتراي خود را
دربارة عزالي با درجة ممتاز گذراند و در سال ١٩٠١ پس از ويرايش، به چاپ و نشر آن
اقدام كرد. در ٢٤ آوريل ١٩٠٣ به پيشنهاد فرانسيسكو كودرا (١٨٣٦-١٩١٧)، جانشين وي در
كرسي زبان عربي دانشگاه مادريد شد. در ١٩٠٦-١٩٠٩ با همكاري ريبرا، مجلة «فرهنگ
اسپانيايي» را انتشار داد. پس از درگذشت پِلايُو، آسينپالاسيوس در ٢٢ اكتبر ١٩١٢
به عضويت فرهنگستان پادشاهي علوم اخلاقي و سياسي اسپانيا درآمد و خطابة اسپانيا
برگزيده شد و حطابهاي با عنوان «رستاخيز اسلامي در كمدي الهي» برخواند كه سر و
صداي بسيار برانگيخت. در ١٨ مة ١٩٢٤ به مناسبات عضويت در فرهنگستان پادشاهي تاريخ،
طي خطابهاي نتيجة پژوهشهاي خود را در باب كتاب الفِصَل ابنحزم ادامه داد.
پالاسيوس سرانجام در ١٢ اوت ١٩٤٤ در ٧٣ سالگي در سانسباستيان درگذشت و ١٤ اوت در
آرامگاه پويوئه به خاك سپرده شد.
انديشههاي پالاسيوس: او يكي از او يكي از بهترين معرفان تمدن شكوهمند اسلام در
اَنْدَلُسْ و مدافع سرسخت تأثير فرهنگ اسلامي و انديشههاي متفكران مسلمان بر تفكر
اروپايي و مسيحيت متأخر است. خطابهها، مقالات و كتابهاي وي در اينباره، انقلابي
در محافل خاورشناسان برانگيخت. او نشان داد كه دانته در كمدي الهي خود به شدت از
فرهنگ اسلامي تأثير پذيرفته است. در ١٩٠٤ با نگارش مقالهاي دريادنامة كودرا اعلام
كرد كه قديس توماس آكويناس (١٢٢٥-١٢٧٤) در الهيات خود، تحت تأثير انديشههاي
ابنرشد (٥٢٠-٥٩٥ق/١١٢٦-١١٩٩م) بوده است. وي همچنين باز نمود كه «منازعة حمار» اثر
تورمدا (١٣٦٢-١٤٢٣) راهب كاتالونيايي چيزي نيست جز بخشهايي از كتاب اخوانالصفا كه
تورمدا آنها را سرقت كرده و به خود نسبت داده است. نيز اثبات كرد كه يوحنا صليبي،
انديشههاي خويش را از ابنعبادرُنْدي برگرفته است.
آثار: فهرست كامل كتابشناسي پالاسيوس را، لونگاس در مجلةالاندلس (٢٩٣-٣١٩) آورده
است. در اينجا به برخي از نوشتهها و ترجمههاي او اشاره ميشود:
١. «ابنمَسَرَّه و مكتب او: خاستگاههاي فلسفة اسپانياي اسلامي» (مادريد، ١٩١٤).
در اين كتاب، انديشههاي ابنمسرّه (٦٢٩-٣١٩ق/٨٨٢-٩٣١م) فيلسوف اسماعيلي مذهب را كه
از رهگذر تلفيق آيين فلوطين يا پلوتينوس (د ح ٢٦٩-٢٧٠م) و اَمپِدُوْكْلِسْ
(اَنْبَذُقْلِسْ) دروغين در پارههاي كوتاهي از نوشتههاي ابنحَزْم (د
٤٥٦ق/١٠٦٤م)، شهرستاني (د ٥٤٨ق/١١٥٣م)، شَهْرِ زُوري (سدة ٧ق/١٣م) و ابنعَرَبي (د
٦٨٣ق/١٢٨٤م) به دست آمده، تحليل كرده است. همچنين با تكيه بر گزارشهاي ابنفَرضَي
(مقـ ٦ شوال ٤٠٦ق/١٠ آوريل ١٠١٢م) و ديگر عارفان آن روزگار بهويژه ذوالنون مصري (د
٢٤٥ق/٨٥٩م) و نَهْرْجُوري، به برجستهترين نشانههاي تعليمات پرهيزكارانة ابنمسره
اشاره كرده است. آسين تداوم مكتب ابنمسره را در ميان صوفيان اتدلس از آراي
ابنعَريف (د ٥٣٦ق/١١٤٢م) و ابنعربي تا مراحل اثرگذاريِ آن در انديشههاي اروپايي
نزد راجر بيكن (ح ١٢١٤-١٢٩٤م)، رامون لول (مقـ ١٣١٦م) – نويسندة «فَنّ بزرگ» و
قهرمان ستيز با فلسفة ابنرشد ـ و دانتهآليگيِري (١٢٦٥-١٣٢١م) پي گرفت. بنابر رأي
پالاسيوس، انديشههاي ابنمسره تا زمان انتشار عقايد غزالي در غرب، تأثيري ژرف در
محافل صوفيان اندلس داشته است. رسالة پالاسيوس پيرامون ابنمسره از درخشانترين
پژوهشها در زمينة تاريخ انديشة اسلامي به شمار ميآيد. به هر صورت كشف ابنمسره و
مكتب او را بايد از آنِ پالاسيوس دانست.
٢. «عقيده، اخلاق و پارسايي از ديدگاه غَزالي» . او در اين كتاب، دربارة ابوحامد
غزالي (٤٥٠-٥٠٥ق/١٠٥٨-١١١١م) و آثار و انديشههاي وي كه از اوانِ جواني مورد
علاقهاش بوده، تحقيق كرده است. وي غزالي را به سبب دانش دوستياش مورد ستايش قرار
داده است. اين كتاب با مقدمهاي از منندس پلايو (١٨٥٦-١٩١٢) در ١٩٠١ منتشر شد.
آسينپالاسيوس به ١٩٠٦ پژوهشهاي خود را در اين زمينه در مجلة «فرهنگ اسپانيايي»
منتشر ساخت. مقالة «منازعة ابوعبدالله ماذَرايي فقيه سيسيلي با غزالي» را در
يادنامهاي كه به مناسبت صدمين سالروز تولد ميكِلِه آماري (١٨٠٦-١٨٨٩) تهيه شده
بود، نشر داد. در ١٩٢٩ كتاب الاقتصاد فيالاعتقاد غزالي را با شرح و حواشي بسيار
ترجمه كرد . ارزشمندترين اثر او دربارة عزالي، كتاب ٤ جلدي اوست به نام «روحانيت
غزالي» . آسينپالاسيوس، عزالي را با مسيحيت آشنا ميداند ولي سخن خود را مستند
نميسازد. در فهرست مؤلفات غزالي كه بدوي آورده، كتابي به نام الرَّدُ عَلي مَنْ
غَيَّرَالتّ’وراهَ والانجيلَ به وي منسوب شده كه اگر درست باشد، بر آگاهي وي از
مسيحيت و درستي گفتار پالاسيوس گواهي ميدهد.
٣. ترجمة اثر مشهور ابنحزم (٣٨٤-٤٥٦ق/٩٩٤-١٠٦٤م) به نام الفِصَل فيالمِلَل
وَالاهُوْاءِ والنِحَل. آسينپالاسيوس اين كتاب را به زبان اسپانيايي ترجمه كرد و
طي سالهاي ١٩٢٧-١٩٣٢م با افزودن شرح مفصلي بر آن، در ٥ مجلد انتشار داد. جلد نخست
آن به بررسي زندگاني ابنحزم اختصاص دارد كه از نظر آگاهي دربارة وي و روزگارش
بيمانند است. آسينپالاسيوس پيش از ترجمة اين كتاب، اثر ديگري از ابنحزم به نام
الاخلاق والسِيَر را به اسپانيايي ترجمه كرده بود (١٩١٦م).
ظاهراً آنچه نظر آسين پالاسيوس را به ابنحزم جلب كرد كتاب طوقالحماقه وي بود كه
نسخة منحصر به فرد آنرا، پيش از آنكه به كوشش پتروف به چاپ برسد (ليدن، ١٩١٤م)
مطالعه كرده بود. اين كتاب در بر گيرندة مطالبي دربارة زندگي ابنحزم است كه در
ايام گوشهنشيني او، درحدود ٤١٢ق/١٠٢١م نگارش يافته است. طوقالحمامه به وسيله
گارسياگوتس به اسپانيايي ترجمه شد و در ١٩٥٢ انتشار يافت.
٤. «ابنعربي، صوفي مُرسي» . عنوان چهار بررسي بزرگ دربارة محييالدينبن عربي
(٥٦٠-٦٣٨ق/١١٦٥-١٢٤٠م) است كه ميان سالهاي ١٩٢٥-١٩٢٨ انجام يافت و منتشر شد. نخستين
اثر او دربارة ابنعربي در «يادنامة منندس پلايو» در ١٨٨٩ منتشر شد. كتاب ديگر او
دربارة ابنعربي به نام «اُسلام در صورت مسيحي‚ (مادريد، ١٩٣١) به دست عبدالرجمن
بدوي با عنوان ابنعربي، حياته و مذهبه (١٩٦٥) ترجمه و منتشر شده است.
٥. «رستاخيز اسلامي در كمدي الهي» (مادريد، ١٩١٩). اين اثر، سر و صدايزيادي در
محافل علمي به راه انداخت. خلاصهاي از اين كتاب به نام «دانته و اسلام» (مادريد،
١٩٢٧) به چاپ رسيده است. اين كتاب را هارولد ساندرلند با نام «اسلام و كمدي الهي»
(لندن، ١٩٢٦) به زبان انگليسي ترجمه كرده است.
٦. محاسنالمجالس، عنوان يگانه اثر به جاي ماندة ابنعَريف (٤٨١-٥٣٦ق/١٠٨٨-١١٤٢م)
صوفي نامدار است كه متن عربي و ترجمة آن را پالاسيوس (پاريس، ١٩٣٣) منتشر كرده است.
پالاسيوس در مقدمة اين كتاب شرح حال كاملي بر پاية منابع دست اول، از ابنعريف گرد
آورده است. ابنعربي براي توجيه و دفاع از آراء وحدت وجودي خود بر اين كتاب تكيه
داشته است.
٧. «زندگي صوفيان اندلس» (مادريد، ١٩٣٣).
٨. «منازعة حمار» عنوان رسالهاي است از تورمدا كه بخشهايي از آثار اخوانالصفا را
سرقت كرده و به خود نسبت داده است. اصل كاتالونيايي اين اثر كه در ١٥٠٩ در بارسلونا
به چاپ رسيده بود، از ميان رفته و تنها ترجمة فرانسوي آن (١٥٤٤) در دست است. اين
رساله به وسيلة پالاسيوس در مادريد (١٩١٤) منتشر شده است. پس از مرگ پالاسيوس،
مجموعة نوشتههاي پراكنده وي در ٢ جلد در سالهاي ١٩٤٦-١٩٤٨ با عنوان «آثار گزيده»
انتشار يافته است.
مآخذ: آسين پالاسيوس، ميگل، ابنعربي، حياته و مذهبه، ترجمة عبدالرحمان بدوي، كويت،
وكالهالمطبوعات، ١٩٧٩م، صص ٧-٢٠؛ بدوي عبدالرحمن، مؤلفاتالغزّالي، كويت،
وكالهالمطبوعات، ١٩٧٧م، ص ٤٠٠؛ بستاني (فؤادافرام)؛ دايرهالمعارف اسپاساكاليه؛
عقيقي، نجيبالمستشرقون، ٢/٥٩٥؛ نيز:
Asim Palacios, Miguel, Abenmasarra Y su Escuela, Origenes de la Filosofia
Hispano-Musulmána, Madrid, ١٩١٤. pp. ٤٠-٤٣, ٧٨; id., Algazel, dogmática moral
ascetica, Zaragoza, ١٩٠١, P. ١٣٢; id., Islam and the Divine Comedy, translated
and abridged by Harold Sunderland, London, ١٩٢٦, PP. ٤١, ٤٢, Diccionario de
Autores, Barcelona, ١٩٧٣, I ١١٤٨; Diccionario de Literatura Espanola, Madrid,
١٩٧٢, P. ٦٨; Garcia Gomez, E, "Don Miguel Asin Palacios". Al Andalus, Madrid,
١٩٤٤, Ixlpassim. Ibn al-Arif, A., Mahásin al. Majális, Texte Arabe, traduetion
et commelaire. Diccionario Par M. Asin Palacios, Paris ١٩٣٣, PP. ١-١٨; Jeffery,
Arthor, "Miquel Asin". The Moslem World, Hartford, ١٩٤٥, XXXV/٢٧٣-٢٨٠; Longas,
P., "Bibliografia de Don Miquel Asin", Al-Andalus, Madrid, ١٩٤٤, IX/٢٩٣-٣١٩;
Pearson, J. D, (ed.) Index Islamicus (١٩٠٦-١٩٥٥). London, ١٩٥٨.
رضا رضازاده لنگرودي