دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٧٢

آرْمونیقی، سازی از گروه آلاتِ موسیقی بادی مطلق (ذوات‌النّفخ مطلق، نکـ مراغی، ١٢٤، ١٢٥) که به آن «سازِ دهنی» نیز می‌گویند. ساختمان این ساز تشکیل می‌شود از تعدادی استوانه با زبانۀ آزاد که در جعبه‌ای کنار یکدیگر جای گرفته است. نوازنده، با دمیدن از رأس نایها، استخراج لحن می‌کند. نوع تکامل یافتۀ آن را غربیها «آرمونیکا» می‌نامند. ﻫ . ج. فارمر آن را پان‌پایپس یا نای‌پان خوانده (ص ٢١٠). دیگران فلوتِ پان خوانده‌اند (لاروس موسیقی). چنانکه پیداست، این هر دو نام از آنِ سازِ واحدی موسوم به «موسیقار» (ساز دهنی، یا آرمونیقی) است. برای نواختن این ساز «نوازنده باید ساز را روی لیها به حرکت آورد، تا دَمْ وارد استوانه‌ها بشود و زبانه‌ها را به لرزه درآورد» (لاروس موسیقی).

مآخذ: لاروس موسیقی، مراغی، عبدالقادر، مقاصدالالحان، به کوشش تقی بینش، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، ١٣٥٦ش؛ نیز:

Farmer, Henry George, A History of Arabian Music, to the XIII th c., London, ١٩٧٣.
حسینعلی ملاح