آگاه قاجا ر، اردشير ميرزا (د١٢٨٩ق/١٨٧٢م)، پسر نهم عباس ميرزا نايل‌السلطنه (١٢٠٣-١٢٤٩ق/١٧٨٨-١٨٢٣م)، از رجال حكومت قاجار، اديب و شاعر، متخلص به اگاه. در اوان جواني و در روزگار پدرش حكومت گروس و صاين قلعه را داشت. در آغاز سلطنت محمدشاه (د١٢٥٠ق/١٨٣٤م) به سركوبي شاهزاده اسماعيل ميرزا، والي شاهرود و بسطام كه در خراسان سر به شورش برداشته بود، مأمور شد و او را مغلوب و به تهران روانه كرد. در پي موفقيت در اين مأموريت، حكومت گرگان و استرآباد به او واگذار شد و مدت ٧ سال (١٢٥٢-١٢٥٩ق/١٨٣٦-١٨٤٣م) در آن ديار حكومت كرد. در ١٢٦٩ ق / ١٨٥٢ م كه ناصرالدين‌شاه از تهران بيرون رفت، حكومت دارالخلاقه تهران به او سپرده شد و وي تا ١٢٧٣ق/١٨٥٦م در اين مقام باقي ماند؛ در اين زمان، ميرزا موسي تفرشي وزارت او را بر عهده داشت. در ١٢٧٣ق/ ١٨٥٧م لقب «ركن‌الدوله» گرفت و به جاي برادرش فيروز ميرزا نصرت‌الدوله، به حكومت آذربايجان فرستاده شد. در دوران سلطنت ناصرالدين‌شاه يك چند حاكم لرستان و خوزستان بود و مدتي نيز حكومت مازندران و گيلان را برعهده داشت. اردشير ميرزا مورد توجه ميرزا ابوالقاسم قائم مقام و ميرزا تقي‌خان‌اميركبير بود و خود نسبت به شاعران و اديبان عنايت خاص داشت. در شاعري بيشتر به مديحه سرايي پرداخته و قصايدي در مدح محمدشاه و ناصرالدين‌شاه و برخي از بزرگان آن زمان، همچون ميرزا اقا‌خان‌نوري صدراعظم، سروده است. غزليات او بيشتر عاشقانه و غنايي است. از شاعران سبك عراقي تقليد مي كند و مضمون تازه در اشعارش كم است. مقداري از اشعار او در مجمع‌الفصجاء نقل شده و نسخه‌هايي از ديوانش در كتابخانه‌هاي مركزي (شم ٤٤٨١) و ملك (شم ٤٨٨٠) موجود است.

مأخذ: آقا بزرگ، الذريعة، ٢/١١؛ بامداد، مهدي، تاريخ رجال ايران، تهران، زوار، ١٣٤٧-١٣٥٣ش، ١/١٠٦؛ ديوان بيگي شيرتازي، احمد، حديقة‌الشعراء، به كوشش عبدالحسين نوايي، تهران، زرين، ١٣٦٤ ش، صص ٥٨-٦١؛ سعادت نوري، حسين، رجال د.وره قاجار، تهران، وحيد، ١٣٦٤ش، ص٢١٤؛ شعري اسفهاني، ميرزا طاهر، گنج شايان، تهران، ١٢٧٢ق، صص ١٣-٣٢؛ عضدالدوله، احمد ميرزا، تاريخ عضدي، به كوشش عبدالحسين نوايي، تهران، بابك، ١٣٥٥ش، ص٢٨٧؛ فرهنگ سخنوران كتابخانه مركزي، فهرست خطي؛ منزوي، احمد، فهرست خطي فارسي، ٣/٠٢٢١ هدايت، رضاخان قليخان، مجمع‌الفصحاء، به كوشش مظاهر مصفا، تهران، اميركبير، ١٣٣٦ش، ١/٢٢-٢٩؛ هدايت؛ محمود، گلزار جاويدان، تهران، زيبا، ١٣٥٣ ش، ١/٢٧.
بخش ادبيات