آزادیِ شَرْق، نام دو نشریه با مشخصاتی به شرح زیر:
١. نشریه‌ای به مدیریت عبدالرحمن سیف‌آزاد که در رمضان ١٣٣٩ق/مة ١٩٢١م در برلین بنیاد نهاده شد (آزادی شرق، س ١، شمـ ١) و در سالهای ١٣٣٩-١٣٤٣ق/١٩٢١-١٩٢٤م، تا شمارة ٣٢ در همین شهر و از آن پس در تهران، بیشتر ماهی یک‌بار، و به ندرت ٢ بار در ماه چاپ می‌شد. پس از مدتی تعطیل، بار دیگر انتشار آن در برلین از سر گرفته شد. شماره‌ای از سال هشتم آن (خرداد ١٣٠٨ش) به صورت جداگانه در آرشیو روزنامه‌های کتابخانة مرکزی دانشگاه تهران موجود است (سلطانی، شمـ ٦، ص ٣؛ آزادی شرق، س ٨، شمـ ٢). سرلوحة این نشریّه تصویری است از نیمکرة زمین که تنی چند با جامه‌های قومی ملتهای خاورزمین دست در دست یکدیگر ـ به نشان اتحاد این ملتها ـ در اطراف آن حلقه زده‌اند. عباراتی از قرآن مجید و سه بیت از اشعار سعدی که با «بنی آدم اعضای یکدیگرند» آغاز می‌گردد در اطراف این تصویر دیده می‌شود. این نشریه لحن تند ضدانگلیسی دارد و از رجال سیاسی و اجتماعی آن زمان با دیدگاههایی گاه کاملاً متضاد که در مخالفت با سیاستهای انگلستان اشتراک نظر دارند، با ستایش یاد می‌کند (آزادی شرق، شمـ ١، ص ٣؛ شمـ ٢، ص ٢؛ ٣، شمـ ١٠؛ شمـ ١٢؛ س ٨، شمـ ٢). مطالب آن به زبانهای فارسی، اردو، عربی، ترکی و نیز به زبانهای اروپایی چون فرانسه، انگلیسی و آلمانی، همراه با تصاویر روشن و تاریخی است (شماره‌های مختلف نشریه). افزون بر پرداختن به رویدادهای سیاسی و اوضاع اجتماعی کشورهایی چون ایران، افغانستان، هند، ترکیه، مصر، سودان و دیگر کشورهای عربی، به معرفی دولتمردان این کشورها نیز می‌پردازد (معرفی مشیرالدوله پیرنیا، شمـ ١١؛ امان‌الله‌خان پادشاه افغانستان، شمـ ١٠؛ شکیب ارسلان، شمـ ٢؛ میرزاکوچک‌خان، شمـ ٤٠ و جز اینان). این نشریه برای آشنایی با نظرات گروهی از روشنفکران شرق به‌ویژه ایران که میان سالهای ١٣٠٠-١٣١٠ش مبلغ افکار آلمان‌دوستی بودند، دارای اهمیت تاریخی است. سیف‌آزاد، (د شهریور ١٣٥٠ش)، اهل دامغان و از پیشگامان روزنامه‌نگاری در ایران بود (یغمایی، شمـ ٦، ص ٣٧٥). او نشریة دیگری به نام ایران باستان تأسیس کرد و در کنار روزنامه‌نگاری و فعالیتهای سیاسی (بلوشر، ٩٠، ٩١، ١٣٨، ١٣٩) به کارهای ادبی، چون چاپ دیوان عارف و دیوان فروغی بسطامی نیز می‌پرداخت (یغمایی، شمـ ٦، ص ٣٧٥).
٢. نشریه‌ای هفتگی، به مدیریت عبدالله رازی که از سال ١٣٢٤ش در تهران منتشر می‌شد. شماره‌های سال اول آن (١-٣٠، به استثنای شماره‌های ١٥ و ٢٠) و سال دوم (٣١-٥١) و سال سوم (٥٦-٧٨) در آرشیو کتابخانة مرکزی دانشگاه تهران باقی است. در آخرین شمارة موجود، نام اکبر مسعودی شیرازی به عنوان مدیرمسئول آن یاد شده است.
بنیان‌گذار این هفته‌نامه عبدالله رازی (١٢٧٣-١٣٣٤ش) دارای تألیفاتی در تاریخ و ادبیات (شعر و نمایشنامه‌نویسی) است. وی قبلاً مجلة سودمند را در قاهره به زبان فارسی منتشر می‌کرد که بعدها به رستاخیز، و سپس عصر پهلوی تغییر نام داد.
آزادی شرق بیان‌کنددة نظرات سیاسی و اجتماعی رازی است که در مجموع، نوعی التقاط افکار سوسیالیستی و سلطنت‌طلبی بود. این نشریه مدتی توقیف شد و یک چند به نام آزادی خلق منتشر گردید (شماره‌های ٦-١١، سال ١٣٢٥ش).

مآخذ: آدمیت، محمدحسن، «یادی از دوست فقید دانشمند»، تاریخ کامل ایران، عبدالله رازی، تهران، اقبال، ١٣٤١ش؛ آزادی شرق، (به مدیریت سیف‌آزاد)، شماره‌های مختلف سالهای اول، دوم، سوم و هشتم؛ همان، (به مدیریت عبدالله رازی)، شماره‌های مختلف؛ بلوشر، ویپرت، سفرنامه، ترجمة کیکاووس جهانداری، تهران، خوارزمی، ١٣٦٣؛ سلطانی، مرتضی، فهرست روزنامه‌های فارسی، (١٢٦٧ تا ١٣٢٠ش)، کتابخانة مرکزی و مرکز اسناد، تهران، ١٣٥٤ش؛ سیف‌آزاد، مقدمة دیوان عارف، تهران، ١٣٤١ش؛ یغمایی، حبیب، «وفات سیف‌آزاد»، یغما، س ٢٤ (شهریور ١٣٥٠).
بخش ادبیات