آسْتارا، شهرستانی در غرب دریای خزر و در شمالی‌ترین نقطة استان گیلان که مرکز آن آستارا است. آستارا به موجب قانون تقسیمات کشوری سال ١٣١٦ش بخش شهرستان اردبیل بود، در مهر ١٣٣٧ش تابع آذربایجان شرقی شد و از خرداد ١٣٣٩ش جزو استان گیلان گردید. جمعیت آن براساس سرشماری ١٣٥٥ش، ٣٥٩٤٥ نفر بوده و زبق برآورد ١٣٦٣ش به ٤٣٨٦٤ نفر رسیده است.
آستارا از غرب به دریای خزر، از شمال به ارّان، از شرق به شهرستان اردبیل و از جنوب به منطقۀ طالش‌نشین گرگان رود محدود است. این شهرستان فقط یک دهستان مرکزی دارد و بیشتر آبادیهای بزرگ و کوچک آن در کنار شاخه‌های سمت راست رودخانة آستارا جای دارند. این بخش به نوشتة فرهنگ آبادیهای کشور (براساس سرشماری ١٣٥٥ش، ٨/٤) دارای ٥٨ آبادی و ٢١٧٩٥ تن جمعیت است، اما فرهنگ اجتماعی جهادسازندگی (١٣٦٣ش) تعداد آبادیهای آن را ٨٠ آورده و نام آنها را نیز یاد کرده است. زبان اصلی اهالی ترکی و احیاناً طالشی است. مساحت این شهرستان ٣٣٤ کمـ ٢ تراکم نسبی جمعیت آن ٦/١٠٧ (سرشماری ١٣٥٥ش) و براساس برآورد ١٣٦٣ش، ٣/١٣١ است. این شهرستان شامل دشت و کوهستان است که دشت و دوسوم دامنة کوهستانی جنگلی و یک‌سوم بالای آن خاس‌کوه یا کوه بی‌درخت است. هوای دشت در تابستان گرم و مرطوب و در زمستان ملایم، و هوای کوهستان در تابستان و زمستان سرد است. محصولات آن غلّات، حبوبات، برنج و فرآورده‌های دامی است. در شهرستان ٣ درمانگاه، ٧١ دبستان، ١٢ مدرسة راهنمایی، ٢ دبیرستان و یک مدرسة حرفه‌ای و فنی است. از اماکن تاریخی آستارا می‌توان اینها را نام برد: ١. بقعة شیخ‌تاج‌الدّین محمود خیوی در لمیر محلة آستارا که بر روی سنگ قبر آن تاریخ ٧٣٢ق حک شده است؛ ٢. قلعة شیندان که تاریخ بنای آن احتمالاً مربوط به قبل از اسلام است؛ ٣. قبرستان قدیمی و نه‌بین، بالای دهکدة حیران بر سر راه فرعی نمین؛ ٤. قبرستان قدیمی دهکدة گنج‌کشی از آبادیهای نزدیک حیران؛ ٥. بقعة پیر قطب‌الدین نزدیک دهکدة باغچه‌سرا؛ ٦. بقعة سیّدابراهیم و سیّدقاسم پسران امام‌موسی‌کاظم(ع) در دهکدة کان رود.

مآخذ: نکـ آستارا، شهر.
منوچهر ستوده