آس، یا دِهْ مُورْد، دهی از دهستان آبادة طَشْک واقع در بخش آبادة ظشک از شهرستان نیریز استان فارس، در شمال دریاچة بختگان و جنوب کوه روشن، در فاصلة ٨٤ کیلومتری شهرستان نیریز و ١٠ کیلومتری جادة اصلی نیریز به آبادة طشک، با ٢٤٤ خانوار و ١٢٣١ مفر جمعیت (فرهنگ آبادیهای کشور، ٢٣/١٤٦) و ١٧٥٠ متر ارتفاع و ْ٥٤ و َ١ طول شرقی و ْ٢٩ و َ٤٥ عرض شمالی (فرهنگ جغرافیائی ارتش). این ده از آن روی که درختِ مُورْد در آن فراوان یافت می‌شود به «ده مورد» و در عربی به آس موسوم شده است. آس از مناطق جلگه‌ای، معتدل و مالاریاخیز به شمار می‌رود. آب کشاورزی آن از چشمه و چاه نیمه‌عمیق تأمین می‌گردد. اراضی کشاورزی آن ٨٣٠ هکتار، مراتع طبیعی ١٠٠، جنگل ٥٠٠ و اراضی باید قابل دایر شدن آن ١٠٠٠ هکتار است. محصولات آن پنبه، جو، ذرت. کنجد و گندم است. (فرهنگ آبادیهای کشور، ٢٤/٣٠). درختان آن بنه و بادام کوهی و شغل اهالی زراعت، باغبانی، دامداری، صنعت گلیم و جاجیم و حصیربافی است. اهالی آس (ده مورد) فارسی‌زبان و پیرو مذهب شیعة اثناعشری‌اند.
سابقة تاریخی: بنا به نوشتة اصطخری (متن عربی، ١٣١؛ ترجمة فارسی، ٩٨) و ابن‌حوقل (ص ٢٥٠) ده آس (قریه‌الآس) در قدیم بودنجام نیز نامیده شده است (اگرچه متن ابن‌حوقل اندکی مشوّش است). اصطخری تصریح می‌کند که قریه‌الآس به پارسی «ده مورد» نامیده می‌شود و دارای کهن‌دژ و باروست (ترجمة فارسی اصطخری، ٢/١٠٤). بنابه نوشتة ابن‌حوقل آس (ده مورد) بر سر راه شیراز به سیرجان واقع بوده و فاصلة میان آن و قریة عبدالرحمن (آبادة طشک) که در باختر آن جای داشته، ٦ فرسنگ و فاصلة میان آس و چاهک ٨ فرسنگ بوده است. مستوفی (سدة ٨ق/١٤م) آس را در نزدیکی قریة هرات یاد کرده و هوای آن را سرد دانسته است (ص ١٤٩). فسایی نیز از آس نام برده و آن را جزء آبادة طشک دانسته است (ص ١٧٠).
وضع کنونی: این روستا دارای یک حمّام و دبستان و مسجد است و امامزاده‌ای نیز دارد. راه ارتباطی آن شنی است و ماشین‌رو که از ٢ راه به جادة اصلی می‌رسد: راه اول از ده مورد به چاه سرخ می‌رود که فاصلة آن ١٠ کمـ است و راه دوم آن از ده مورد به آباده ظشک که ١٣ کمـ است.

مآخذ: ابن‌حوقل، ابوالقاسم محمد، صوره‌الارض، بیروت، دارمکتبه‌الحیاه؛ اصطخری، ابواسحاق ابراهیم، مسالک و ممالک به کوشش ایرج افشار، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ١٣٤٧ش؛ همو، همان، عربی، لیدن، ١٩٢٧م؛ فرهنگ آبادیهای کشور (سرشماریهای ١٣٤٥ و ١٣٥٥ش)، سازمان برنامه و بودجه، ١٣٤٩ و ١٣٦١ش؛ فرهنگ جغرافیایی ارتش، تهران، ١٣٣٠ش؛ فرهنگ جغرافیایی ارتش، تهران، ١٣٦٢ش، ١٠٤/٢٩-٣٠؛ فسایی، میرزاحسن، فارسنامة ناصری، تهران، سنایی؛ مستوفی، حمدالله، نزهه‌القلوب، به کوشش گای لسترنج، لیدن ١٣٣٢ق/١٩١٣م.
علی رفیعی