آدابُ الْحَرْبِ وَ الشَّجاعَه، كتابي در آيين پادشاهي و كشورداري، شيوه‌هاي نبرد و آراستن سپاه و راههاي دستيابي به پيروزي، شناختن انواع گوناگون اسب و اندرز به پادشاهان در زمينه‌هاي ياد شده به زبان پارسي به نوشتة محمد بن منصور بن سعيد ملقب به مبارك شاه و مشهور به فخرِ مدبر از نويسندگان اواخر سدة ٦ و اوايل سدة ٧ق/١٢ و ١٣م. اين كتاب را نويسنده در زمان پادشاهي سلطان شمس‌الدين ايلتتمش (حكومت: ٧، ٦ ـ٦٣٣ق/١٢١٠ـ١٢٣٦م)، از پادشاهان مملوك هند، در ميان ساهاي ٦٢٦ ـ٦٣٣ق/١٢٢٩ـ١٢٣٦م در ٣٤ باب و يك مقدمه نگاشته و به او تقديم داشته است. سبك نويسنده، برخلاف نوشته‌هاي بازمانده از سدة ٧ق/١٣م، ساده و آسان و از پيچيدگي به دور است و به آثار سده‌هاي ٥ و ٦ق/١١ و ١٢م همچون تاريخ بيهقي شباهت بيشتري دارد. محتويات آن را داستانهاي گوناگون تشكيل مي‌دهد كه نويسنده براي اثبات نظرهاي خود از زندگاني پيامبران، پادشاهان ايرانِ پس از اسلام و گاهي از رويدادهاي فرمانروايان ايران قديم، روم و هند برگزيده و با سبك ويژة خود نوشته است.
فخر مدبّر كتاب ديگري نيز به نام بحر الانساب نوشته و در مقدمة آن نسب خود را با ١٢ واسطه به ابوبكر بن ابي قُحافه رسانده است. پيش از اين، محققان چنين مي‌پنداشتند كه نويسنده، كتاب ديگري به نام آداب الملوك و كفايه المملوكنيز نگاشته، ليكن با پيدا شدن نسخة كتاب ياد شده در كتابخانة ديوان هند و بررسي آن مشخص شد كه اين كتاب همان آداب الحرب و الشجّاعه است كه ظاهراً نويسنده در آن تجديد نظر كرده و ٦ باب بر آن افزوده و نامي تازه بر آن نهاده است. اين ٦ باب را محمد سرور مولايي تصحيح كرده و با نام آيين كشورداري به چاپ رسانده است.
آداب الحرب و الشجاعه در ١٣٤٦ش به تصحيح احمد سهيلي خوانساري براساس چند نسخة خطي به چاپ رسيده است. نسخه‌هاي خطي آن در كتابخانه‌هاي موزة بريتانيا، ملك تهران، آسيايي بنگال و رامپور هند موجود است. نيز ٢ نسخة خطي ديگر آن در كتابخانة شخصي سهيلي خوانساري و عبدالحسين ميكده وجود دارد.

مآخذ: سهيلي خوانساري، احمد، «آداب الحرب و الشجاعه»، راهنماي كتاب، س ٥، شم‌ ٣ (خرداد ١٣٤١ش)، ص ٣٣٠ـ٣٣٢؛ فخر مدبّر، محمد بن منصور، آداب الحرب و الشجاعه، به كوشش احمد سهيلي خوانساري، تهران، اقبال، ١٣٤٦ش، مقدمه؛ همو، آيين كشورداري (شش باب باز ياته از آداب الحرب و الشجاعه)، به كوشش محمد سرور مولايي، تهران، بنياد فرهنگ ايران، ١٣٥٤ش، مقدمه؛ منزوي، احمد، فهرست خطي فارسي، ٢/١٥١٣؛ نذيراحمد، «آداب الحرب و الشجاعه»، راهنماي كتاب، س ٦، شم‌ ٤ـ ٥ (تير ـ مرداد ١٣٤٢ش) ص ٣٥ـ٣٦، ٣٤٦ـ٣٤٧.
جعفر شعار ـ سيدعلي آل داود