دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٧٤
| آرندونک جلد: ١ شماره مقاله:١٧٤ |
آرِنْدونْک، کورنلیسفان (١٨٨١-١٩٤٦م) اسلامشناس هلندی، متخصص در تاریخ زیدیه و
یکی از نویسندگان دایرهالمعارف اسلام.
زندگی: آرندونک تحصیلات دانشگاهی را در رشتۀ زبان عربی و تاریخ و معارف اسلامی در
دانشگاه لیدن دنبال کرد. در ١٩١٩م با گذراندن پایاننامهای با عنوان «آغاز امامت
زیدیان در یمن»، به راهنمایی اسنوک هورگرونیه ، به دریافت درجۀ دکتری در زبان و
ادبیات سامی نایل آمد. وی فراهم آوردن مطالب پایاننامۀ خود مدتی را در لندن سپری
کرد. پس از فراغت از تحصیل، عهدهدار بخش نسخههای خطی و کتابهای شرقی کتابخانۀ
دانشگاه لیدن گردید و سرانجام به استادی زبان و معارف عربی همین دانشگاه برگزیده
بود.
آثار: آرندونک در همۀ عمر بیش از یک کتاب عمده ننوشت. آثار دیگر او شامل شماری
مقاله در شرح پارهای اصطلاحات اسلامی و گزارش زندگی تنی چند از نویسندگان و
دانشمندان اسلامی است. نزدیک به همۀ این مقالات در چاپ اول دایرهالمعارف اسلام
منتشر شده است. آثار وی اینهاست: ١. آغاز امامت زیدیه در یمن ، لیدن، ١٩١٩، بررسی و
تحلیلی تاریخی از پیدایش و گسترش فرقۀ دینی ـ سیاسی زیدیه (معتقدان به امامت زیدبن
علیبن حسینبن علیبن ابیطالب) در یمن. این کتاب را میتوان بزرگترین و
گستردهترین کار آرندونک دانست که در نگارش آن از تنها نسخۀ خطی سیرهالهادی تألیف
علیبن محمدبن عبیداللّه عباسی علوی (د ٢٨٥ق/٨٩٨م) که آن زمان در موزۀ بریتانیا
بوده، بهرۀ فراوان جسته است. این کار آرندونک همواره برای علاقهمندان به پژوهش در
تاریخ عرب و آیین اسلام منبع سودمندی بوده است. ارزش آن به اندازهای بود که در
همان سال نگارش جزو سلسله انتشارات دخویه چاپ و منتشر گردید. ژاکریکمن کتاب
آرندونک را از زبان هلندی به فرانسوی برگردانید که در ١٩٦٠م به همت همان بنیاد
دخویه منتشر شد: ٢. «آیین آشنایی با جادو در عربستان جنوبی»، «بزرگداشت نامۀ براون»
، ١٩٢٢؛ ٣. «ابنحجر هیتمی»، دایرهالمعارف اسلام، شرح حال ابوالعباس احمدبن محمدبن
محمدبن علیبن حجر شهابالدّین هیتمی سعدی، عالم بلندآوازۀ مصری و فقیه پراثر شافعی
(د ٩٧٤ق/١٥٦٧م) و نویسندۀ تفسیر معروفی به نام تحفهالمحتاج لشرحالمنهاج؛ ٤. «ابن
حزم»، دایرهالمعارف اسلام، در معرفی ابومحمد علیبن احمدبن سعید، فقیه و شاعر
معروف عرب اندلسینژاد (د ٤٥٦ق/١٠٦٤م) نویسندۀ طوقالحمامه والفِصَل؛ ٥.
«ابنحوقل»، دایرهالمعارف اسلام، شرح کوتاهی از زندگی و کارهای ابوالقاسمبن علی
نصیبی، جغرافیدان عرب نیمۀ دوم سدۀ ٤ق/١٠م و نویسندۀ المسالک والممالک یا
صورهالارض؛ ٦. «ابن خالویه، بررسی احوال ابوعبداللّه حسینبن احمدبن حمدان همدانی،
نحوی و لغوی مشهور (د ٣٧٠ق/٩٨٠م) نویسندۀ کتاب لَیْسَ و شرح مقصوره ابندُرید؛ ٧.
«ابن خردادبه»، دایرهالمعارف اسلام، شرح احوال ابوالقاسم عبیداللّهبن عبداللّه،
جغرافیدان ایرانینژاد سدۀ ٣ق/٩م، نویسندۀ المسالک والممالک؛ ٨. «ابندُمَیْنَه»،
دایرهالمعارف اسلام، زندگینامۀ کوتاهی از عبداللّهبن عبیداللّهبن احمد
ابوالسّری (د. ح. ١٢٩ق/٧٤٧م)، از شعرای اواخر عهد اموی و اوایل خلافت عباسیان؛ ٩.
«ابندَیْبَع»، دایرهالمعارف اسلام، معرفی ابوعبداللّه عبدالرحمانبن علی
وجیهالدین شیبانی زَبیدی، عالم دینی و مورخ یمنی (د ٩٤٤ق/١٥٣٧م) صاحب
بُغْیَهالمستفید فی اخبار مدینه زبید، در تاریخ یمن، و اثاری دیگر؛ ١٠. «ابن
رُسته»، دایرهالمعارف اسلام، شرح حال و آثار ابوعلی احمدبن عمر، عالم ایرانینژاد
عرب در نیمۀ دوم سدۀ ٣ق/٩-١٠م، نویسندۀ الاعلاق النفیسه، در تاریخ و جغرافیا و
پارهای موضوعات دیگر؛ ١١. «حاتمطائی» دایرهالمعارف اسلام، گزارش احوال ابوسفّانه
حاتمبن عبداللّهبن سعدطائی، شاعر عرب در سدۀ اول پیش از هجرت / نیمۀ دوم سدۀ ٦م،
ضربالمثل در گشادهدستی و میهماننوازی؛ ١٢. مقالات «اخلاص»، «شریف»، «فتوّت»،
«قصاص» و «کنیسه»، دایرهالمعارف اسلام (مقالۀ «اخلاص» تنها در چاپ اول آمده است).
مآخذ: دائرهالمعارف الاسلامیه؛ عقیقی، نجیب، المستشرقون، ٢/٦٧١-٦٧٢؛ نیز:
Arendonk. C. Van, Les Debuts de L'Imamat Zaidite au Yemen, tra. Jacques
Ryckmans, Leiden ١٩٦٠, pp. V-VII, XII; London University, Library Catalogue of
the School of Oriental and African Studies, Massachusetts, ١٩٦٣, I/٤٤٨; Pearson,
j. D., Indes Islamicus (١٩٠٦-١٩٥٥), p. ٢٨٦.
مجدالدین کیوانی