آق ملا، مغتاح‌الدین فرزند کمال‌الدین (١٢٤٧-١٣١٣ق/١٨٣١-١٨٩٥م)، شاعر و مربی اهل باشقیرستان. وی در ٩ رجب/١٤ دسامبر در دهکده توسن بی از استان اوفیم در خانواده‌ای روحانی به دنیا آمد. تحصیلات خود را در مدرسه شهاب‌الدین مرجانی در قازان به انجام رساند. سپس به کار تدریس و نر عقاید تجددطلبانه در میان جامعه قزاق پرداخت. در پی مخالفتها و انتقادات آشکارش نسبت به «خوجخ‌ها» (بزرگ مالکان) و بازرگانان ثروتمند، مدتی در ترویتسک زندانی گردید. پس از ازادی به کار تدریس بازگشت و سرانجام در ٢ جمادی‌الاول ١٣١٣ق/٢١ اکتبر ١٨٩٥م در یکی از سفرهایش در نزدیکی زلاتائوست توسط جمعی از راهزنان باشقیری کشته شد.
آق ملا از چهره‌های برجسته و صاجب مقام در ادبیات قزاق و تاتار است. واقع گرایی، انتقاد از نارساییهای اجتماعی و بیان افکار و احساسات مردم ساده، از ویژگیهای شعر اوست. او عامه مردم را به تعلق و تفکر فرا می‌خواند. اشعارش بیشتر در قالب قصیده است. از معروف‌ترین قصاید وی مرثیه‌ای است که در مرگ استاد خود شهاب‌الدین مرجانی سروده است. دیوان اعارش در ١٣٢٢ق/١٩٠٤م به چاپ رسیده است. مجله طنزامیز آق ملا که پس از مرگ او در سالهای ١٣٢٩-١٣٣٥ق/١٩١١-١٩١٦م در ترویستک منتشر می‌شد، برای بزرگداشت این شاعر، به نام او نامیده شد.

مآخذ: بستانی (فؤاد افرام)؛ دایرةالمعارف بزرگ شوروی.
بخش ادبیات