دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٣٤١
| آگهی جلد: ١ شماره مقاله:٣٤١ |
آگهی، تخلص چند تن از شاعران پارسی زبان که در سدههای ٩-١٤ق/١٥-١٩م در ایران و
هندوستان میزیستهاند. از آنان تاکنون دیوانی به دست نیامده، اما ابیاتی در
تذکرهها به نام آنان ثبت است.
١. آگهی اصفهانی: حکیم صدرالدین مشهور به مسیحالزمان، فرزند میرزامحمد حکیم، در قم
زاده شد و در یزد پرورش یافت. وی در جوانی رهسپار هند گش و در دربار جهانگیر
(١٠١٤-١٠٣٧ق/١٦٠٥-١٦٢٨م) پادشاه هند، صاحب جاه و مال شد (ایمان، ٦١؛ صبا، ١٢).
٢. آگهی خراسانی: جلالالدین محمد، شاعر هزّال و بذله گو که از سوی پدر تبیرة
جلالالدین محمد قاینی (د ٨٣٨ق/١٤٣٤م) و از جانب مادر نبیرة شیخزینالدین خوافی (د
٨٣٨ق/١٤٣٥م) بود (امیر علیشیر نوایی، ١٤٢؛ واصفی ٢/٣٧٤؛ خواندمیر، ٤/٣٦٠). آگهی در
هرات زاده شد (اوحدی، ١٢٨) و در ابتدای جوانی در شمار ملازمانمیرزاشاه غریب (د
٩٠٢ق/١٤٩٧م) فرزند میرزاحسین بایقرا درآمد، و به قصد گرفتن مقام صدارت بر آن شد که
شهابالدین اسحاق، وزیرمیرزا را با ترفندی از میان بردارد، اما با اشکار شدن توطئه
وی، میرزا او را از دربار خویش براند ٠واصفی، ٢/٣٧٣-٣٧٦؛ خواندمیر، ٤/٣٦٠؛ سام
میرزا، ٢٠٨). آگهی مدتی در اطراف خراسان سرگردان بود (خواندمیر، ٤/٣٦٠) و سرانجام
در ٩٢٦ق/١٥٢٠م به هرت بازگشت و ون با بیاعتنایی بزرگان شهر روبهرو شد، به عنوان
جواب به قصیدة «دریاری ابرار» امیرخسرو دهلوی قصیدهای شهر آشوب در بدگویی بزرگان
هرات، همچون معین میکال. به نظم کشید (همانجا؛ سام میرزا، ٢٠٨-٢٠٩). این قصیده
موجبِ خشم امیرخان، والی خراسان، شد و دستور داد تا دست و زبان اگهی را بریدند
(امیر علیشیر نوایی، ١٤٣؛ ایمان، ٤٨). به گفتة خواندمیر، وی پس از این واقعه همچنان
به زبان فصیح شعر میسروده است (٤/٣٦٠). آگهی شاعری توانا و در قصیده سرایی و
بذلهگویی استاد بود. امیر علیشیر نوایی او را استاد و همپایة شاعران قدیم میداند
(ص ١٤٢-١٤٣).
٣. آگهی یزدی: شاعری بذله گ بود. وی در شهر یزد متول شد و در همین شهر به خیاطی
مشغول بود و به خاندان شاهولی از سادات یزد بستگی داشت و مداح میمیران مرد ثروتمند
یزد بود. وی سفری به هرات داشته است (سام میرزا، ٢٤٠ اوحدی، ١٧٤؛ آذر، ٢٧٤). از
آگهی دیوانی در دست نیست، اما صاحب تذکرة شمع انجمن (ص ٥٧)، دیوان وی را در ٠٠٠‘٤
بیت شامل اشعار هزل آمیز و قصایدی در مدح میرمیران، دیده است. آگهی در زمان
شاهطهماسب صفوی (٩٣٠-٩٨٤ق/١٥٢٤-١٥٧٦م) درگذشت (اوحدی، ١٧٤).
مآخذ: آذربیگدلی، لطفعلیبیک، اتشکده، بمبئی، ١٢٧٧ق؛ امی علیشیر نوایی،
نظامالدین، مجالسالنفائس، به کوشش علیاصغر حکمت، تهران، منوچهری، ١٣٦٣ش؛ اوحدی
بلیانی، نقیالدین محمد، عرفاتالعاشقین، تهران، نسخة خطی ملک، شمـ ٥٣٢٤؛ ایمان،
رحم علیخان، منتخباللطایف. به کوشش محمدرضا جلالی نائینی و امیرحسین دبیر سیاقی،
تهران، خیام، ١٣٦٢ش؛ سام میرزا،، تحفة سامی، به کوشش رکنالدین همایونفرخ، تهران،
علمی، ١٣٤٧ش؛ صبا، محمد مظفرحسین، تذکرة روز و روشن، به کوشش محمدحسین رکن زادة
آدمیت، تهران، رازی، ١٣٤٣ش؛ قنّوجی، محمدصدیق حسن خان، شمع انجمن، بهوپال، ١٢٩٣ق؛
واصفی، زینالدین، بدایعالوقایع، به کوشش الکساندر بلدروف، تهران، بنیاد فرهنگ
ایران، ١٣٥٠ش، ج ٢.
علی بته کن