آجودان باشي، جهانگيرخان پسر سليمان‌خان سهام‌الدوله و برادرزادة منوچهرخان معتمدالدوله (١٢٤٩ـ١٣٠٩ق/١٨٣٢ـ ١٨٩١م)، سياست پيشة برجستة روزگار ناصرالدين شاه قاجار. از مهاجران ارامنة تِفْليس بود و به علت مقام و احترام پدر، از توجه شاه برخوردار گشت و ترقي بسيار كرد. در ١٢٧٣ق/١٨٥٦م، قرارداد پاريس (در مسألة هرات) را كه براي امضاي شاه به تهران آورده بودند، جهت مبادله با نمايندگان انگليس به بغداد برد و در راه استوارسازي اين قرارداد به سود انگليس بسيار كوشيد و چون بازگشت، مقام سرتيپي يافت. در ١٢٧٩ق/١٨٦٢م، با حفظ سمت سرتيپي و ژنرال آجوداني، به فرماندهي قورخانه منصوب شد. در ١٢٩٩ق/١٨٨٢م، با حفظ عناوين پيشين اميرتومان شد و همان سال، مقام وزارت صنايع به او محول گرديد. وي چندين بار به اروپا سفر كرد و از اوضاع جهان آن روزگار آگاه گرديد. او را «به سخاوت و فقير دوستي» ستوده‌اند. وي در ١٧ محرم ١٣٠٩ق/٢٣ اوت ١٨٩١م، چشم از جهان فرو پوشيد.
جهانگير خان برادري به نام نريمان خان داشت كه مانند بسياري از ارامنة ايران، به «گرجي» شهرت يافته بود و پس از مرگ پدر (١٢٦٩ق/١٨٥٣م) مقام نيابت اول آجودان‌باشي را به دست آورد. نريمان خان به دانش نوين علاقه‌مند بود و زبان فرانسه نيز مي‌دانست. به همين جهت، در زمرة متر٠جمان وزارت خارجه درآمد و در مأموريت فرخ خان غفاري امين‌الملك به اروپا (١٢٧٣ق/١٨٥٦م) براي بستن پيمان پاريس، وي نيز از همراهان بود و پس از بازگشت به ايران، به درجة سرتيپي نايل گرديد. متن قرارداد در تهران توسط او به امضاي شاه و آقاخان نوري صدراعظم رسيد و جهانگرخان آن را براي مبادله با نمايندگان انگليس به بغداد برد.
در دورة وزير مختاري ميرزا حسين خان مشيرالدوله در استانبول (از ١٢٧٥ق/١٨٥٨م به بعد) نريمان‌خان به سمت مستشاري سفارت منصوب شد و جز مدت كوتاهي كه در ١٢٩٠ق/١٨٧٣م، كنسول ايران در مصر شد، تا ١٢٩٦ق/١٨٧٩م، پيوسته در سمت خود باقي ماند. در همين سال وزير مختار ايران در اتريش گشت و در ١٢٩٨ق/١٨٨١م، مدت كوتاهي به ايران آمد و مجدداگرديد. متن قرارداد در تهران توسط او به امضاي شاه و آقاخان نوري صدراعظم رسيد و جهانگرخان آن را براي مبادله با نمايندگان انگليس به بغداد برد.
در دورة وزير مختاري ميرزا حسين خان مشيرالدوله در استانبول (از ١٢٧٥ق/١٨٥٨م به بعد) نريمان‌خان به سمت مستشاري سفارت منصوب شد و جز مدت كوتاهي كه در ١٢٩٠ق/١٨٧٣م، كنسول ايران در مصر شد، تا ١٢٩٦ق/١٨٧٩م، پيوسته در سمت خود باقي ماند. در همين سال وزير مختار ايران در اتريش گشت و در ١٢٩٨ق/١٨٨١م، مدت كوتاهي به ايران آمد و مجدداً به اتريش اعزام شد و تا ١٣٢١ق/١٩٠٣م، يعني مدت ٢٥ سال در وين انجام وظيفه كرد. در خلال همين دوران يعني ١٣٠٩ق/١٨٩١م بود كه لقب قوام‌السلطنه يافت.
وي مردي آداب‌دان و دست و دل باز بود. با زنان حرم سلطنت به نحوي رفتار مي‌كرد كه عاقبت به اندرون شاهي راه يافت. نريمان‌خان در دورة مظفرالدين شاه از ديپلماتهاي مورد توجه ايران به شمار مي‌رفت.

مآخذ: اعتمادالسلطنه، محمدحسن خان، روزنامة خاطرات، به كوشش ايرج افشار، تهران، اميركبير، ١٣٤٥ش، ص ٦٨٢، ٧٦٥، ٨٧١؛ همو، المآثر و الآثار، تهران، ١٣٠٦ـ١٣٠٧ق، ضميمه؛ همو، منتظم ناصري، تهران، ١٣٠٠ق، ص ٢٢٥؛ بامداد، مهدي، تاريخ رجال ايران، تهران، زوار، ١٣٤٧ـ١٣٥٣ش، ١/١٨٦، ٢٨٥ـ٢٨٧، ٥١٦، ٢/١١٥، ٣٩٨، ٤٧٦، ٤/٣٣٤ـ ٣٣٥، ٤٣١.
بخش تاريخ