آثارِ اَحْمَدي، كتابي تاريخي و كلامي به زبان فارسي، نوشتة احمد بن تاج‌الدين استرابادي. برخي از پژوهشگران احتمال داده‌اند كه پدر وي سيدي علوي از فرزندزادگان موسي بن مبرقع بوده كه در هرات مي‌زيسته و سپس به بيرجند رفته است، و در اين شهر به دست اسماعيليان به قتل رسيده و در روستاي شاخِن از توابع دُرُخش به خاك سپرده شده است. اكنون در اين روستا آرامگاهي به نام «تاج‌الدين حسن» وجود دارد. آقا بزرگ تهراني احتمال داده است كه وي برادر سلطان محمد بن تاج‌الدين نويسندة تحفه المجالس (چاپ ١٢٧٤ق/١٨٥٨م، تبريز) باشد و اين احتمال از اين رو تقويت مي‌شود كه سلطان محمد از آثار احمدي مكرر نقل قول مي‌كند. نويسنده عنوان كتاب را از نام خود گرفته است. وي در آغاز كتاب مي‌گويد: از هنگام جواني هرگاه كه اتفاق مي‌افتاد و مطالعه‌اي در شرح حال سرور پيامبران مي‌كردم، مطالبي از خوانده‌ها فراهم مي‌آمد. در اين ميان گروهي از دوستان از من خواستند تا كتابي در اين باب فراهم آورم. از اين رو، اين كتاب را كه شامل روايتهاي گوناگون و گفتارهاي مختلف بود، گرد آوردم و در اين زمينه از كتاب روضه‌الاحباب ]نوشتة جمال‌الدين عطاءالله دشتكي شيرازي (د ٩١١ق/١٥٠٥م)، به سال ٩٠٣ق/١٤٩٨م[ سود بردم. برخي اين كتاب را خلاصة روضه الاحباب انگاشته‌اند، ولي اسماعيل آموزگار و علي شريعتي كه اين دو را به دقت با هم سنجيده‌اند، گفته‌اند: همان سان كه نويسندة آثار احمدي در ديباچة كتاب يادآوري كرده، روضه الاحباب داراي تفصيل بسيار است و مؤلف آثار احمدي به عنوان يك سند معتبر از آن بهره بسيار جسته، ولي حتي يك عبارت كوتاه نيز عيناً از آن در كتاب خويش نقل نكرده است. آنچه ميان اين دو مشترك است، فقط يك رباعي است. آثار احمدي حاوي بخشي از تاريخ اسلام است كه در آن زندگي‌نامة پيامبر اسلام(ص) و جنگهاي وي و در پايان اندكي از زندگي‌نامة امامان دوازده‌گانة شيعيان ياد شده است. در اين كتاب، غيبت امام زمان(ع) با دو دليل اثبات گشته و بيان شده است كه برخي شهرهاي مغرب زمين در اختيار اوست. آثار احمدي، برخلاف آنچه برخي مانند خانبابا مشار گمان برده‌اند، تاكنون به چاپ نرسيده است. كهن‌ترين نسخة خطي آن كه برخي با احتمالي ضعيف، آن را به خطّ مؤلف انگاشته‌اند، مورخ ٩٢٤ق/١٥١٨م است كه در كتابخانة انجمن آسياي بنگال است. نسخه‌هاي خطي ديگر آن در اين كتابخانه‌هاست: مركزي دانشگاه تهران، ‌ملي (تهران)، آيت‌الله مرعشي (قم)، سلطنتي (سابق)، شوراي ملي (سابق)، شخصي اسماعيل آموزگار (مشهد)، شخصي سيدجلال‌الدين محدث ارموي (تهران) و رنينگتون (آلمان). هنگامي كه مؤلف دست به كار نگارش كتاب شده، پايگاهي بي‌طرفانه برگزيده و از برادران مسلمان خود به احترام ياد كرده و در سخن گفتن از رجال صدر اسلام همواره جملة «رضي‌الله عنه» را افزوده است، ولي در نسخه‌هاي ديگر كه در اوايل سدة ١١ق/١٧م كتابت شده است، نسخه‌نويسان بي‌پروايي ويژه‌اي نشان داده‌آند و اين برخلاف وصيت مؤلف است كه از فضلاي زمان مي‌خواهد اگر سهوي در اثر او ببينند، آن را چنان اصلاح كنند كه «رابطة عناد و شايبة تعصيب و فساد» از آن پديد نيايد.

مآخذ: آقابزرگ، الذريعه، ١/٦؛ آموزگار، اسماعيل، «آثار احمدي»، نامة آستان قدس، س ٧، شم‌ ٢ (فروردين ١٣٤٦ش)، ص ٨١ ـ٩٠؛ ايت‌الله مرعشي، فهرست خطي، ١/٢٩٣ـ٢٩٤؛ سلطنتي (سابق)، فهرست خطي ديني، ص ١ـ٢؛ شوراي ملي (سابق)، فهرست خطي، ٦/٢٢٢؛ كتابخانة مركزي، فهرست خطي، ٢/٤٧٠ـ٤٧١؛ كتابخانة ملي، فهرست خطي، ١/٢٧٤، ٦/٣ـ٤؛ مشار، خانبابا، فهرست چاپي فارسي، ١/٣٤.
بخش معارف اسلامي