دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٣٨٩
| آلپاگو جلد: ١ شماره مقاله:٣٨٩ |
آلْپاگو، آندرآ (د ح ١٥٢١م)، پزشک و دانشمند ایتالیایی و یکی از نخستین مترجمان
آثار ابنسینا به زبان لاتین.
زندگی: آلپاگو در نیمه اول سده ١٥م در شهر بلون (بلوننسی) در جمهوری ونیز، در
خاندانی اشرافیزاده شد. در دانشگاه جمهوری ونیز، در خاندانی اشرافیزاده شد. در
دانشگاه پادوا به فراگیری پزشکی و فلسفه پرداخت و چندی نگذشت که در ایتالیا نامی به
هم رسانید. در ١٤٨٧م با سمت پزشک کنسولِ ونیز در دمشق، در این شهر اقامت گزید.
درحدود ١٥١٧م همراه برادرزادهاش پائولو آلپاگو به قبرس رفت و ٣ سال در آنجا ماند.
همینکه در ١٥٢٠م به زادگاهش بازگشت، از وی برای تدریس در دانشگاه پادوا دعوت شد،
لیکن بیماری فرصت این کار را به او نداد و به ناگهان وی را از پای درآورد. در ١٥٦٦م
به نشان احترام، تندیس نیم تنهای از این طبیب بوعلی شناس بر سرْدرِ خانه او در
بلون نصب گردید. در زمان آلپاگو دانشهای اسلامی در همه مدارس ایتالیا آموخته میشد.
آثار ابنسینا را ارج بسیار مینهادند و آنها را از نوشتههای پزشکی یونانی برتر
میشمردند. آلپاگو برای آنکه بتواند کتابهای این فیلسوف ایرانی را به زبان اصلی
آنها بخواند، با شوری تمام به یادگیری عربی همّت گماشت و به همین نیت آهنگ خاورزمین
کرد. او عربی را چنان خوب فراگرفت که توانست به ترجمه پارهای از آثار ابنسینا دست
بزند.
آثار: آلپاگو ترجمهای را که پیش از او جراردوس کرموننسیس (١١١٤-١١٨٧م) از کتاب
قانون ابنسینا به زبان لاتین به انجام رسانده بود، به گونهای عالمانه و انتقادی
تصحیح کرد و یادداشتهای فراوانی بر آن افزود (میشو، ٥٤٦). در ١٥١٠م، مارینوسانودو ،
وقایع نگار ونیزی، در یکی از یادداشتهایش که از دمشق به دوستانش نوشته، از آلپاگو
به عنوان کسی که آثار ابنسینا را از عربی به لاتین برگردانده، یاد کرده است (رسی،
١٦٠). این نشان میدهد که آلپاگو ویرایشِ ترجمه کرموننسیس را بیش از ١٥١٠م انجام
داده است. این نسخه ویرای شده قانون را برادرزاده آلپاگو به ناشری ونیزی سپرد و او
آن را دوبار، در ١٥٢٧م و ١٥٤٤م در ونیز به چاپ رساند. این کتاب پس از دو چاپ
یادشده، باز در ١٥٥٥، ١٥٦٢، ١٥٦٤، ١٥٩٥ و ١٦٠٨م در ونیز و جاهای دیگر انتشار یافت.
چاپ ١٥٥٥م ترجمه قانون که به همت رینیوس صورت پذیرفت، همراه با دو رساله دیگر از
ابنسینا به نام کتابفیدفع مضارالکلیة و رسالةفیالسکنجبین ، که که توسط آندرآ
آلپاگو ترجمه شده بود، در ونیز انتشار افت (رسی، ١٦١). این دو رساله اخیر گویا
قبلاً در ١٥٤٧م جداگانه در ونیز منتشر شده است (مهدوی، ١). آلپاگو پارهای از آثار
دیگر ابنسینا را که شامل آرای این اندیشمند بزرگ درباره روح، معاد و نیز طبقهبندی
علوم است زیر عنوان: «شرحی کوتاه درباره روح از فیلسوف بسیار سرشناس، ابنسینا» ،
از عربی به لاتین برگرداند که در ١٥٤٦م در ونیز به چاپ رسید. در مقدمه این چاپ،
پائولو آلپاگو به ترجمههای دیگری که از عمویش باقیمانده و ظاهراً چندی بعد از
میان رفته بود، اشاره کرده است. آلپاگو به هنگام بازگشت از خاورزمین نسخهای اؤ متن
عربي شرح حال ابنسينا را كه اين فيلسوف بر شاطرىش ابوعبيد گوزگانی (د ح
٤٣٨ق/١٠٤٦م) خوانده بود، با خود به ایتالیا آورد. همین متن بود که چندی بعد به دست
نیکولومسا (١٥٠٤-١٥٨٩م)، آناتومیست ونیزی و استاد دانشگاه پادوا، افتاد. وی توانست
به کمک مارکوس فادلا ، از اهالی دمشق که مترجم بازرگانان ونیزی بود، نخست آن را به
ایتالیایی و سپس به یونانی درآورد و از این رهگذر شرح زندگی ابنسینا را به غربیان
بشناساند.
مآخذ: مهدوی، یحیی، فهرست نسخههای مصنقات ابنسینا، دانشگه تهران، ١٣٣٣ش، صص ١١٤،
١٢٣ (و ص ١ لاتین)؛ نیز:
Michaud, J. F. R., Biogrophie Unicerselle, Ancien et Moderne, Graz, (Austria),
Akademische Druck – U. Verlagsanstalt, ١٩٦٦, ١/٥٤٦; Rossi, Ettore, "Quelques
contributions à la bibliographie italienne sur Avicenne". Le Liure du
Millenaired Auicenne, Tehran, Société Iranienne Pour la Conservation des
Monuments Nationaux, ١٩٥٦, ٤/١٦٠-١٦٣.
مجدالدین کیوانی