آلِ ابی‌طالِب، عنوان خاندان ابوطالب‌بن‌عبدالمطّلب‌بن‌هاشم‌بن‌عبدمناف (د ح ٦١٩م) عموی پیامبر اسلام(ص) و بزرگترین پشتیبان او تا دم مرگ. نام وی عبد مناف و او خود از خاندان بنب‌هاشم بود. علت اشتهار وی به ابوطالب (هـ م) آن است که فرزندی به نام طالب داشته است. در کتابهای رجال و تاریخ و انساب از این خاندان با عناوین گوناگونی یاد شده است: بنب‌ابی طالب، طالبیّین و بنی‌هاشم طالبی در مقابل بنی‌هاشم عباسی (ابن‌سعد، ١/٩٤؛ طوسی، ١٩١-١٩٢؛ نخجوانی، ١٠٨؛ بغدادی، ٣١٥، ٣٢٣، ٣٢٤). این خاندان مکی‌الاصل بوده، اما بعدها افراد آن در مدینه، سوریه، لبنان، عراق، مصر و ایران و دیگر جاها سکونت گزیده‌اند (ابن‌عنبه، ٣٢-٣٥). فرزندان ابوطالب و برخی از نامداران این خاندان بدین شرحند:
١. طالب‌بن‌ابی طالب: (د ح ٢ق/٦٢٣م)، بزرگترین فرزند ابوطالب که از زندگی وی آگهی دقیقی در دست نیست. تنها خبری که از او در تاریخ و رجال و انساب آمده، شرکت وی در جنگ بدر است که مشرکان او را اکراه به این جنگ بردند و او پس از شکست خوردن قریش ناپدید شد، زیرا در میان کشته شدگان و اسیران نبود و به مکه نیز بازنگشت (ابن‌سعد، ١/١٢١). برخی گفته‌اند که از جنگ منصرف شد و با همراهان خود به مکه بازگشت و اندکی پس از آن درگذت (ابن‌هشام، ٢/٢٧١؛ بلاذری، ٢/٤٢). و بعضی نقل کرده‌اند که به یمن یا به شام رفت و در میان راه درگذشت (همانجا). و نیز گفته‌اند که در دریا غرق شد (ابن‌عنبه، ٣٠). وی را فرزندی نبود و از او نسلی نمند (ابن‌کلبی، ١/١٢٨؛ ابن‌قتیبه، ١٢٠).
٢. ابویزید عَقیل‌بن‌ابی طالب: (د ٦٠ق/٦٨٠م)، عالم به انساب قریش و عرب و یکی از ٤ داور مشهور عرب و راوی حدیث (ابن‌اثیر، ٣/٤٢٣-٤٢٤). با اکراه در جنگ بدر شرکت کرد و اسیر شد و با فدیه‌ای که عموی او عباس پرداخت، آزاد گشت و به گفتة ابن‌قتیبه بلافاصله پس از ازادی مسلمان شد (ص ١٥٦). گفته‌اند پیش از صلح حُدیبه، یا در فتح مکه مسلمان شد ٠بلاذری، ٢/٦٩). فرزندان وی بدین شرحند: یزید، سعید، جعفر اکبر، ابوسعید احوب، مسلم، عبدالله اکبر، عبدالرّحمن، عبدالله اصغر، علی، جعفر، اصغر، حمزه، عثمان، محمد، عبیدالله، ام‌هانی، رمله، اسماء، فاطمه، ام قاسم، زینب و ام نعمان (ابن‌سعد، ٤/٤٢؛ زبیری، ٨٥؛ بلاذری، ٢/٦٩، ٧١). مسلم‌بن‌عقیل (هـ م) در کوفه شهید شد و عبدالله اکبر و عبدالرحمن و جعفراکبر و محمدبن‌عقیل در کربلا شهید شدند ٠همو، ٢/٧٠، ٧٧). از مسلم‌بن‌عقیل نیز دو فرزند به نامهای محمد و عبدالله در کربلا شهید شدند (زبیری، ٣/٨٤). نسل عقیل تنها از طریق محمد ادامه یافت چنانکه بنب‌مرقوع در طبرستان، بنب‌همام و بنب‌غلق در نصیبین، فرزندان ابن‌قرشیه در مصر، بنب‌عقیل در یمن و قم و اصفهان و فسا و کوفه و بنب‌اوقص در کرمان و طبرستان و خراسان از بازماندگان او بودند (ابن‌عنبه، ٣٢-٣٥).
٣. ابوعبدالله جعفربن‌ابی طالب: (د ٨ق/٦٢٩م)، مشهور به ذوالجناحین و ذوالهجرتین و جعفر طیّار. ١٠ سال از امام علی(ع) بزرگتر و ١٠ سال از عقیل کوچک‌تر بود. او سی و دومین نفری است که با همسرش اسماء دختر عُمیس مسلمان شد و ریاست مسلمانان مهاجر به حبشه را به عهده گرفت و روز فتح خبیر به به مدینه بازگشت. وی نخستین و به قولی دومین فرمانده سپاه اسلام در جنگ مؤته بود و در همان جنگ به شهادت رسید (ابن‌کلبی، ١٢٩-١٣٠؛ ابن‌هشام، ١/٢٧٥؛ ابن‌سعد ١/١٢١؛ ابن‌قتیبه، ٢٠٥). از جعفربن‌ابی طالب ٨ فرزند پسر باقی ماند: عبدالله، عون، محمداکبر، محمداصغر، حمید، حسین، عبدالله اصغر و عبدالله اکبر. محمداکبر در جنگ صفین با عموی خود علی‌بن‌ابی طالب(ع) بود و به شهادت رسید. عون و محمد اسغر در کربلا شهید شدند. نسل جعفر از طریق عبدالله اکبر ادامه یافت. خاندان جعفربن‌ابی طالب بعدها به شاخه‌های متعدد تقسیم شد: بنب‌عریض، بنب‌موسی‌الجون، بنب‌جعفر، بنب‌عجزه، بنب‌یوسف‌بن‌عبدالله، بنب‌جحاف، بنب‌داوود، بنب‌ادریس، بنب‌الهراج، بنب‌یار، و جعافره. اینان در حجاز، عراق، مصر، دمشق، مغرب، هرات، بلخ، بخارا، اصفهان، اهواز، آذربایجان، گرگان، طبرستان، قزوین، کرمان و شوشتر سکونت داشته‌اند (زبیری، ٨٠-٨٣؛ ابن‌قتیبه، ٢٠٧، ٢٠٨، بلاذری، ٢/٤٣؛ ابن‌اثیر، ٢/٢٨٧؛ ابن‌عنبه، ٣٦-٥٧؛ بغدادی، ٣٢٤).
٤. ابوالحسن علی‌بن‌ابی طالب(ع): (هـ م). از دیگر نامداران آل ابی‌طالب ثعالبه، هواشم و بنب‌صالح را می‌توان نام برد. از ابوطالب دخترانی نیز به جای ماندند: ام‌هانی (هند یا فاخته)، جمانه و ام طالب (رَبطه).

مآخذ: ابن‌اثیر، عزالدین، اسدالغابه، تهران، المکتبه‌الاسلامیه، ١٣٤٢ش؛ ابن‌سعد، محمد، الطبقات‌الکبری، به کوشش احسان عباس، بیروت، دارصادر؛ ابن‌عنبه، احمدبن‌علی، عمده‌الطالب، نجف، المطیعه‌الحیدریه، ١٣٨٠ق؛ ابن‌قتبیه، عبدالله‌بن‌مسلم، المعارف، به کوشش ثروت عکاشه، مصر، دارالکتب، ١٩٦٠م، ص ٢١٧؛ ابن‌کلبی، هشام‌بن‌محمد، جمهره‌النسب، به کوشش عبدالستاراحمد فرّاج، کویت، مطبعه حکومه‌الکویت، ١٤٠٣ق، ١/١٣٤؛ ابن‌هشام، عبدالملک، السیره‌النبویه، به کوشش سقا ابیاری شلبی، بیروت، داراحیاء‌التراث‌العربی، ١/٢٦١؛ بغدادی، سویدی، محمد امین، سبائک‌الذهب‌فی‌معرفه‌العرب، بیروت، دارالکتب‌العلمیه، ١٤٠٦ق، ص ٣٥١؛ بلاذری، احمدبن‌یحیی، انساب‌الاشراف، به کوشش محمدباقر محمودی، بیروت، مؤسسه‌الاعلمی، ١٣٩٤ق، ٢/٤٠، ٨٩، ٣/٧٢؛ زبیری، مصعب‌بن‌عبدالله، نسب قریش، به کوشش لوی پروونسال، قاهره، دارالمعارف، ١٩٥١م، صص ٤٠، ٩٤، ٩٥؛ طوسی، محمدبن‌حسن، الفهرست، به کوشش محمود رامیار، دانشگاه مشهد، ١٣٥١ش؛ نخجوانی، هندوشاه، تجارب‌السف، به کوشش عباس اقبال، تهران، طهوری، ١٣٥٧ش.
علی رفیعی