آقْ‌حِصاری، محیی‌الدّین محمّدبن بدرالدّین‌محمود حنفی صاروخانی رومی (د ١٠٠١ق/١٥٩٢م)، ادیب و شاعر ترک. در آق‌حصار (شهری د ترکیة امروز) زاده شد. در ٩٦٣ق/١٥٥٦م به مصر سفر کرد و در آنجا منصب قضاوت یافت. در ٩٨٢ق/١٥٧٤م به مدینه رفت و در آنجا مقام و عنوان شیخ‌الحرم‌النّبوی گرفت و در آن شهر ماندگار شد، اندکی پیش از درگذشت، سفری به دمشق کرد و در این شهر در ٩٩٨ق/١٥٨٩م شرحی بر قصیدة بُردة بوصیری نگاشت. بیشتر مآخذ، مرگ او را ١٠٠١ق/١٥٩٣م در مکّه دانسته و گفته‌اند که در همان شهر به خاک سپرده شد. عطایی درگذشت او را در حدود ١٠٠٠ق/١٥٩٢م در مدینه ضبط کرده و گفته است که آرامگاهِ وی در گورستان بقیع است (حدائق‌الحقائق، ٤١).
آق‌حصاری به فرقة نقشبندیّه گرایش داشت و به مشایخ آن سلسله ارادت می‌ورزید. بر ٣ زبان ترکی، عربی و پارسی تسلّط دات و به هر ٣ شعر می‌سرود. به تشویق وی، سودی شرح مشهورِ خود را بر دیوان حافظ نگاشت.
آثار او را این‌گونه برشمرده‌اند: ١. تنزیلُ‌النَّزیل (یا نزیل‌التّنزیل). تفسیری مختصر و آسان بر قرآن کریم و همانند تفسیر جلالین است، و در آن به قرائت حفص که در شهرهای عثمانی شهرت بیشتر داشته، اکتفا شده است. آق‌حصاری تألیف این کتاب را در ٩٨١ق/١٥٧٣م آغاز کرد و پس از انجام، آن را به سلطان‌مرادِ عثمانی تقدیم داشت. این کتاب در قاهره به چاپ رسیده و نسخة خطّی آن در کتابخانة ظاهریّة دمشق موجود است. ٢. اصول‌التّقریب فی‌التّعریب. ٣. طِرازُالْبُرده. شرح پیش گفته بر قصیده‌البرده. ٤. نُشوئُالبَراعه فی وصف شئون‌البَراعه. ٥. المثنّی والمثلّث. فرهنگ لغات پارسی به ترکی است. ٦. روضه‌الجناس فی صفه‌الحُناس. ٧. شرح نوابغ‌الکلم زمخشری. ٨. الالفاظ‌الّتی وُضعت علی صیغه‌الجمع. ٩. سوابغ‌النوابغ. نسخة خطّی آن در کتابخانة مرکزی موجود است. ١٠. الاضداد. ١١. شرح‌المقدّمه‌الجَزَریه.

مآخذ: بروکلمان (آلمانی) ١/٥٨٠، ذیل، ٢/٦٥١-٦٥٢؛ بغدادی، اسماعیل‌پاشا، ایضاح‌المکنون، استانبول، ١٣٦٦ق، ٢/٦٤٨؛ همو، هدیّه‌العارفین، استانبول، ١٩٥٥م، ٢/٢٦٠؛ حاجی‌خلیفه، کشف‌الظّنون، استانبول، ١٩٤١م، ١/٤٥٩، ٨٥٣-٨٥٤، ٢/١٣٣٣-١٣٣٤، ١٩٥٠؛ دارالکتب ظاهریّه، فهرس‌المخطوطات، ٣/١٩٢-١٩٣؛ زرکلی، خیرالدّین، الأعلام، بیروت، دارالعلم للملایین، ١٩٨٤م، ٦/٥١؛ عطایی، عطاءالله، حدائق‌الحقائق، استانبول، ١٢٦٨ق، کتابخانة مرکزی، فهرستِ خطی، ١٨/١٠٠: کحّاله، عمررضا، معجم‌المؤلّفین، بیروت، داراحیاءالتّراث‌العربی، ٩/١٠٠؛ محبّی دمشقی، محمّدامین، خلاصه‌الآثر، ١٢٨٤ق، ٣/٤٠٠-٤٠١.
سیدعلی آل‌داوود