آقچه حِصار (آق‌حصار)، شهری از استان اشکودرا در شمال آلبانی، در ٢٢ کیلومتری شمال شهر تیرانا و ٤٨ کیلومتری جنوب خاوری اشکودرا و ٢٠ کمـ دور از ساحل دریا با ٠٠٠‘١٠ نفر جمعیت. آقچه حصار در یک منطقة کوهستانی واقع شده و دارای آب و هوای کوهستانی است. اطراف شهر را باغها و باغچه‌های بسیار احاطه کرده است.
وجه تسمیه: ترکان عثمانی این شهر را که دارای دژ سفید بزرگی است، آق‌حصار یا اقچه حصار (دژ سفید) نام نهاده‌اند. این شهر به زبان آلبانیایی کورویا و گروجا (خوش چشمه) نامیده می‌شود و در وقایع‌نامة آکروپولیتس از این شهر به نام کروآس یاد شده است.
سابقة تاریخی: از تاریخ بنیادگذاری این شهر اطلاعی در دست نیست. برای اولین‌بار در وقایع‌نامة آکروپولیتس در سدة ٨ق/١٤م نامی از این شهر برده شده است. شهر در ٧٤٤ق/١٣٤٣م به دست ونیزیان افتاد و در ٧٦١ق/١٣٦٠م به تصرف کنستانتین کاستریوتا درآمد، اما شهرت این شهر به عنوان زادگاه و جای فرمانروایی ژرژ کاستریوتا فرزند ژان کاستریوتا امیر اپیر بود که در کودکی به عنوان گروگان در دربار سلطان‌مراد عثمانی به سر می‌برد و به علت هوش سرشار و بی‌باکی، وی را اسکندربیگ لقب داده بودند. وی سپس یکی از سرکردگان سپاه ترک شد. او به ظاهر به دین اسلام گروید، ولی دیری نپایید که به علت پریشانی اوضاع حکومت عثمانی پس از جنگ نیش، ضمن لشکرکشی ٨٤٧ق/١٤٤٣م از فرصت بهره گرفت و گریخت و پیش از گریز، منشی سلطان‌مراد را وادار کرد حکمی را امضا کند که باید بر پایة آن، فرمانروای ترک دژ کورویا (آقچه‌حصار) شهر را به وی واگذارد. او به سوی اپیرای بالا رهسپار شد و هواخواهانی گرد آورد و کورویا را تصرف کرد. و در اواخر ٨٥٢ق/١٤٤٨م بر سرزمین اپیر چیرگی سراسری یافت. حکومت عثمانی سپاهیانی به فرماندهی علی پاشا، فیروزبیگ و مصطفی پاشا برای سرکوبی وی روانه کرد که با شکست روبه‌رو شدند. سلطان مراد شخصاً به جنگ او رهسپا شد و در ٨٥٤ق/١٤٥٠م بر کورویا تاخت، اما کاری از پیش نبرد. سلطان در آخر ذیحجة ٨٥٤ق/٢ فوریة ١٤٥١م مرد و اسکندربیگ در روزگار پادشاهی سلطان‌محمد فاتح نیز کشمکش خود را با ترکان دنبال کرد و در ٨٦٢ق/١٤٥٧م در دشت آلسیو (لش) پیروزی مهمی در جنگ با ترکان عثمانی به دست آورد. گفته‌اند که ٠٠٠‘٤٠ نفر در این جنگ کشته شدند. سلطان‌محمد فاتح در ٨٦٥ق/١٤٦١م با وی صلح کرد، اما این صلح بیش از ٣ سال نپایید و در ٨٦٩ق/١٤٦٤م بار دیگر جنگ میان سلطان‌محمد و اسکندربیگ درگرفت و این‌بار نیز سلطان‌محمد شکست خورد. در فاصلة سالهای ٨٧١-٨٧٣ق/١٤٦٦-١٤٦٨م در برابر محاصره‌های سخت پایداری کرد، اما در ٨٨٤ق/١٤٧٩م این شهر به تصرف حکومت عثمانی درآمد. شهر بعدها به صورت مرکز طریقة دراویش فرقة بکتاشی درآمد. اکنون آرامگاههای بسیاری از شیوخ بکتاشی در پیرامون شهر دیده می‌شود مانند آرامگاه صاری سالتیق دده و حاج‌حمزه بابا و باباعلی. دژ مشهور شهر به فرمان رشیدپاشا در ١٢٤٨ق/١٨٣٢م ویران گردید.
وضع کنونی: شهر در سالهای اخیر گسترش یافته است. ویرانه‌های دژ آقچه حصار هنوز برجاست. در آلبانی این شهر عنوان شهرستان جزء پیدا کرده است. در ١٣٥٧ق/١٩٣٨م دارای ٥٠٠‘٤ نفر جمعیت بوده که بعدها به ٠٠٠‘١٠ نفر افزایش یافته است. بیشتر مردم شهر مسلمانند.

مآخذ: اسلام آنسیکلوپدیسی؛ اسناد و مکاتبات تاریخی ایران از تیمور تا شاه‌اسماعیل، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ١٣٥٦ش، صص ٣٥٨، ٤٨٤؛ ترک آنسیکلوپدیسی؛ خان‌ملک ساسانی، احمد، یادبودهای سفارت استانبول، تهران، ١٣٤٥ش، صص ١٧٩، ١٨٠؛ دایره‌المعارف اسلام؛ دورانت، ویل، تاریخ تمدن، ترجمة فریدون بدره‌ای، تهران، اقبال، ١٣٤٥ش، ٦/٣١٠-٣١١؛ فریدبک، محمد، تاریخ‌الدوله‌العلمیه‌العثمانیه، به کوشش احسان حقی، بیروت، دارالنفائس، ١٤٠٣ق، ص ١٥٩؛ لاموش، لئون، تاریخ ترکیه، ترجمة سعیدنفیسی، تهران، کمیسیون معارف، ١٣١٦ش، صص ٧٦، ٧٧، ٨١، ٣٦٥.
علی رفیعی