آقامُجْتَهِد، محمدعلی‌بن محمدبن صالح‌بن محمدبن ابراهیم موسوی عاملی اصفهانی (١٢٣٩-١٢٧٤ق/١٨٢٤-١٨٥٨م)، عالم شیعی امامی، جامع منقول، عارف و شاعر و ادیب، متولّد اصفهان، فرزند ارشد سیدپدرالدین عاملی، پدر او از عالمان برجستة اصفهان و مادرش جان جان خاتون دختر شیخ‌جعفر کاشف‌الغطاء مجتهد و مرجع بزرگ شیعه بود. وی از جملة نوابغ شمرده شده و طبق روایتهای متعدد در سن ١٢ سالگی کتاب البلاغ‌المبین فی احکام‌الصبیّان والبالغین را نوشته است. وقتی سیدمحمدباقر شفتی این کتاب را دید، به اجتهاد نویسندة آن گواهی داد و از آن پس محمدعلی به نآقامجتهد» معروف گردید و شفتی دختر خود را به همسری وی درآورد.
آقامجتهد چندبار ازدواج کرد. وی در ١٨ ذیحجة ١٢٧٤ق/٣١ ژوئیة ١٨٥٨م در سن ٣٥ سالکی به علت مسمومیت در اصفهان درگذشت و جنازه‌اش پس از حمل به عراق، در نجف در یکی از ارامگاههای صحن علی‌ابن ابیطالب(ع) در کنار پدرش به خاک سپرده شد. او را ٤ پسر به نامهای بهاءالدین (عالم و ادیب و شاعر)، سیدمحمدجواد (مجتهد و امام جماعت و مدرّس)، سیدصدرالدین (عالم و ادیب) و سیدابوالقاسم (امام جماعت و فقیه) و ٣ دختر بود.
فعالیّتهای علمی: آقامجتهد پس از درگذشت پدر، به جای وی نشست و به تدریس پرداخت و شمار بسیاری از مجتهدان بزرگ و محققان برجستة فقه و اصول را تربیت کرد. او علاوه بر تبحّر در فقه و اصول، به عرفان و تصوف نیز دلبستگی داشت و اهل وجد بود و به زبانهای فارسی و عربی شعر می‌سرود. تألیفات او به نظم و نثر بجز البلاغ‌المبین، عبارت است از: ١. احیاءالتّقوی، شرح بخشی از الدروس‌الشرعیه در فقه امامیّه، تألیف شهید اول ابوعبدالله محمدبن مکی (٧٣٤-٧٨٦ق/١٣٣٤-١٣٨٤م)؛ ٢. العلائم فی شرح‌المراسم، شرح بخشی از المراسمظالعلوّیه والاحکام‌النبویّه، تألیف حمزه‌بن عبدالعزیز دیلمی معروف به نسلّار» (د ٤٦٣ق/١٠٧١م)؛ ٣. منظومه‌ای در وقف؛ ٤. منظومه‌ای ناتمام در میراث؛ ٥. الفیّه‌ای ناتمام در نحو؛ ٦. فرائدالفوائد در اصول فقه؛ ٧. نفائس‌الفرائد که مختصر فرائدالفوائد است؛ ٨. دیوان شعر فارسی فارسی با تخلص «عارف».

مآخذ: آقابزرگ، الذریعه، ٣/١٤١؛ امین، محسن، اعیان‌الشیعه، بیروت، دارالتعارف، ١٤٠٣ق، ٢/٦؛ امینی، عبدالحسین، شهداءالفضیله، قم، دارالشّهاب، صص ٣١٩-٣٢٠؛ حرزالدّین، محمد، معارف‌الرجال، قم، ١٤٠٥ق، ١/١١٥؛ کحاله، عمررضا، معجم‌المؤلفین، بیروت، داراحیاءالتراث‌العربی، ١١/٥١؛ مدرس، محمدعلی، ریحانه‌الادب، تبریز ١٣٤٦ش، ١/٥٧؛ معلم حبیب‌آبادی، محمدعلی، مکارم‌الآثار، اصفهان، ادارة کل فرهنگ و هنر، ١٣٥٢ش، ٤/١٠٩٥-١٠٩٧؛ مهدوی، مصلح‌الدین، تذکره‌القبور، اصفهان، ١٣٤٨ش، ص ١٥.
کاظم موسوی بجنوردی