آشُفْتة تِهْرانی (عصْار)، محمدبن‌محمود‌ حسینی‌لواسانی‌تهرانی معروف به «عصار» (١٢٦٤-١٣٥٦ق/١٨٤٨-١٩٣٧م)، حکیم، متکلم، فقیه، اصولی، شاعر و مفسر شیعی ایرانی که در تهران و مشهد می‌زیسته است. وی نخست «ناظم» تخلص داشته و سپس آن را به «آشفتة تهرانی» و در اواخر به «عصار» تغییر داده است (آقابزرگ، ٩/٧٢٤، ٢٤/٥). خانوادة آشفته در اصل مازندرانی بوده‌اند. پدر وی حاج‌سیدمحمود لواسانی ابتدا در لواسان می‌زیسته، سپس به تهران مهاجرت کرده است (بلاغی، ٢٦١؛ مشاور، ٥/٥٩٥-٥٩٦). او خود در کتاب تاریخ عصار و مقدمة تفسیر ناسخ‌التفاسیر، زادگاه و تاریخ تولد خود را بدین شرح بیان کرده است: «در سال جلوس ناصرالدین‌شاه قاجار بر تخت سلطنت یا سال بعد از آن ]١٢٦٤-١٢٦٥ق/١٨٤٨-١٨٤٩م[ در تهران زاده شدم» (عصار، ١-٢). آشفتة تهرانی مقدمات علوم را در تهران فرا گرفت، و در ١٣ سالگی همراه استاد خود به طالقان رفت و پس از مدتی به تهران بازگشت و در مدرسة مروی نزد شیخ‌محمدحسن چاله‌میدانی برادر حاج‌ملاجعفر چاله‌میدانی و ملااسماعیل قره‌باغی به فراگیری معالم‌الاصول و شرح‌لمعه پرداخت. در ١٢٨٩ق/١٨٧٢م پس از گذراندن دوره‌های سطح و خارج از تهران به کربلا عزیمت کرد و در حوزه‌های درس عالمان و فقیهان آن زمان ازجمله زین‌العابدین مازندرانی (د ١٣٠٩ق/١٨٩٢م) مرجع تقلید شیعیان هند و مازندران شرکت کرد و در مدینه با خالد‌پاشا حاکم وقت مدینه ماند و کتاب‌التحفه‌المدینه‌فی‌العروض را در ١٢٩٠ق/١٨٧٣م نوشت (عصار، ٣ الف). وی به بیروت و دمشق نیز مسافرت کرد سپس به نجف بازگشت و در ١٢٩٦ق/١٨٧٩م برای استفاده از درس میرزای شیرازی به سامرا رفت. در ١٣٠١ق/١٨٨٤م پس از چند سال شهر سامرا را به قصد تهران ترک کرد و سالها در تهران ماند. به گفتة خود وی پس از ١٢ سال انزوا و گوشه گیری، از تهران ماند. به گفتة خود وی پس از ١٢ سال انزوا و گوشه‌گیری، از تهران مهاجرت نمود و در دم ذی‌الحجه‌الحرام ١٣٤٠ق/ژوئیة ١٩٢٢م به شهر مشهد وارد شد و تا پایان عمر در آن شهر، در جوار امام‌هشتم(ع) زیست (عصار، ٤ ب، ٩ الف). آشفتة تهرانی در حوزه‌های درس عالمانی بزرگ مانند میرزای شیرازی (د ١٣١٢ق/١٨٩٤م) و آخوند‌ملامحمدکاظم خراسانی (د ١٣٢٩ق/١٩١١م) شرکت نموده و استفاده کرده است و از فقهایی چون حاج‌میرزاحسین نوری (د ١٣٢٠ق/١٩٠٢م)، میرزای آشتیانی، حاج‌میرزاحسین خلیلی (د ١٣٢٦ق/١٩٠٨م)، شریعت اصفهانی (د ١٣٣٩ق/١٩٢١م)، سیدمهدی قزوینی (د ١٣٠٠ق/١٨٨٣م) سیدمحمد بحرالعلوم، شیخ‌محمدحسن مامقانی (د ١٣٢٣ق/١٩٠٥م) و شیخ‌عباس کاشف‌الغطاء از علمای شیعه و شیخ‌محمد بسیونی مکی‌شافعی از علماء اهل سنت و جز آنها اجازة روایت داشته است (بلاغی، ٢٦٢؛ مدرس، ٢٨٩). وی در مدت حیات علمی خود شاگردان زیادی تربیت کرده که آقابزرگ (١١/٧٩، ١٧/١٩٨) به یکی از آنها به نام میرزااحمدبن‌صالح بادکوبه‌ای (ز ١٣٠٠ق/١٨٨٣م) اشاره کرده است. آشفته در زندگی دراز خویش فعالیت علمی بسیار داشته و آثار فراوان به وجود آورده که به گفتة خود او بسیاری از آنها یا به سرقت رفته و یا در نقل و انتقال از جایی به جای دیگر از میان رفته است (برای آگاهی از فهرست کامل آثار وی نکـ عصار، ٢٩-٣٢). آشفته در ٩ محرم ١٣٥٦ق/٢٢ مارس ١٩٣٧م در مشهد درگذشت و در ایوان طلای رضوی به خاک سپرده شد.

مآخذ: آستان‌قدس، فهرست، ٤/٣٧، ٩٢، ٩٣، ١٢٨، ٢٦١، ٢٦٢، ٥/١٩٦، ٧(١)/٣٥، ١٦٩؛ آقابزرگ، الذریعه، ١/٢٠، ٦/١٧٣، ١٨٥، ٢٦٤، ١٣/٢٤٠، ١٤/١٧، ٣٣، ١٨/٣٠٩، ٢٠/١٠٥، ٢٢/١٤، ٢٣/٢٣٩؛ بلاغی، عبدالحسین، مقالات‌الحنفا، تهران، ١٣٦٩ق، صص ٢٦١-٢٦٢؛ عصار، محمد، تاریخ، نسخة خطّی آستان‌قدس، شمـ ١٣٢، جمـ ؛ مدرس، میرزاعبدالرحمن، تاریخ علماء خراسان، به کوشش محمدباقر ساعدی، مشهد، دیانت، ١٣٤١ش، صص ٢٨٩-٢٩٠؛ مشار، خانبابا، فهرست چاپی فارسی، ١/٢١، ٩٦٥، ٢/١٧٠٠-١٧٠١، ٣١٨٢، ٣١٨٣، ٣٣٣٥، ٣٣٣٦؛ همو، مؤلفین چاپی فارسی و عربی، ج ٥؛ منزوی، احمد، فهرست خطی فارسی، ٢(١) ٩٠٥، ٩٣٢، ٩٤٧، ٩٩٩، ١١٤٢، ٢(٢) ١٥٧٧، ٣/٢٤٤٣، ٢٤٤٤، ٤/٣٠٩٧.
علی رفیعی