دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٢٠٩
| آسمان هشتم جلد: ١ شماره مقاله:٢٠٩ |
آسْمانِ هَشْتُم، یکی از مثنویهای پنجگانة میرمحمدامین شهرستانی، متخلّص به
روحالامین و امین، و مشهور به میرجمله (٩٨١-١٠٤٧ق/١٥٧٣-١٦٣٧م). این مثنوی به
نامهای فلکِالبروج، بهرامنامه و هفت گنبد بهرام نی خوانده شده و در بعضی از
فهرستها به این اسامی از آن یاد شده است.
روحالامین این مثنوی را در ١٠٢١ق/١٦١٢م به تقلید از هفت پیکر نظامی و در اصل به
نام سلطانمحمدقلی قطبشاه (٩٨٩-١٠٢٠ق/١٥٨١-١٦١١م) سرود، ولی چون محمّدقلی قطبشاه
پیش از اتمام این منظومه درگذشت، شاعر آن را به جانشین او سلطانمحمد قطبشاه تقدیم
داشت (ریو، ٢/٦٧٦).
این منظومه همانند هفت پیکر نظامی داستان بهرام گور ساسانی است و ٥٣٠‘٣ بیت دارد.
سراینده بارها در ضمن آن از نام خود یاد کرده است. آسمان هشتم با این بیت آغاز
میگردد:
ای روانآفرین دل آرای وی خرد را به خوسیش راهنمای
در بعضی نسخهها (مانند نسخة کتابخانة آستان قدس رضوی) آغاز آن چنین است:
شد چو این کاخ سربلند تمام کردمش آسمان هشتم نام
شاعر بر هریک از مثنویهای خود، ازجمله آسمان هشتم، مقدمهای به نثر نوشته است. این
مثنوی چاپ نشده و نسخههای خطّی آن در کتابخانههای آستان قدس، شورای ملی سابق،
دانشگاه تهران، موزة بریتانیا، کتابخانة دانشسرای عالی تهران و کتابخانة شخصی
سلطانالقرائی در تبریز موجود است.
مآخذ: آستان قدس، فهرست، ٧/١٨٧-١٨٨؛ آقابزرگ، الذریعه، ٧/٢٦٠‘١٩/١٠٦-١٠٧؛
دانشپژوه، محمّدتقی، «کتابخانة میرزاعبدالعظیمخان قریب گرکانی»، نشریة فهرست خطی،
٣/٢٣٥-٢٣٦؛ کتابخانة مرکزی، فهرست خطی، ١٣/٣١٢٠-٣١٢١؛ منزوی، احمد، فهرست خطی
فارسی، ٤/٢٦١٨-٢٦١٩؛ همو، فهرست خطی فارسی پاکستان، ٧/٧٨١-٧٨٢؛ نیز:
Ethe, H., Catalogue of Persian Manuscripts in India Office, Oxford, ١٩٦٣, vol,
I,P. ٨٤٢, vol. II, P. ٣٠٠; Rieu, Charles, Catalogue of the Persian Manuscripts
in the British Museum, Oxford, ١٩٦٦.
سیدعلی آلداود