آسَفی، یا اَسَفی، اَسْفی (به فرانسه و انگلیسی سَفی، به پرتغالی سَفیم)، شهری بندری در ساحل اقیانوس اطلس در مراکش واقع در چند کیلومتری جنوب کاپ کنتین . دارای ٠٠٠‘١٢٩ نفر جمعیت (سرشماری، ١٩٧١م). اکنون دومین بندر مهم مراکش است. فسفات استخراج شده از نیوسفیه» (لوئی ـ ژانتیلِ پیشین) از این بندر صادر می‌شود. آسفی مرکز مهم صید ماهی و بزرگترین مرکز صنعت کنسرو ماهی (بیشتر ساردین) مراکش است و مجموعاً ٣٥ کارخانه دارد. علاوه بر کنسروسازی صنایع نساجی و سفال‌سازی نیز در این شهر رایج است. با راه‌آهن سراسری مراکش پیوسته است و خط هوایی نیز دارد. یکی از آثار تاریخی مهم آن «رباط» یا قلعة مجاهدین است که در سدة ٧ق/١٣م ساخته شده است. ابن‌خلدون نیز از آن یاد کرده است. قلعه‌ای هم از زمان پرتغالیها در آنجاست که از ٩١٤ق/١٥٠٨م تا ٩٤٨ق/١٥٤١م در دست آنها بوده است. یاقوت حموی نام آن را «اَسَفی» ضبط کرده است و شریف ادریسی وجه تسمیة عامیانه‌ای برای آن آورده است. به گفتة ادریسی، از بندر آسفی تا دماغة «جبل‌الحدید» ٦٠ میل و از دماغه تا «الغیط» واقع در خلیج ٥٠ میل بوده است. از دماغة مازیغن تا آسفی به خط مستقیم ٨٥ میل و به خط غیرمستقیم ١٣٠ میل بوده است (صص ٧٣-٧٤). نیز به گفتة وی، آسفی در زمان قدیم آخرین لنگرگاه کشتیها بوده، اما در زمان وی، آسفی در زمان قدیم آخرین لنگرگاه کشتیها بوده، اما در زمان او کشتیها ٤ مرحلة دریایی (به گفتة مترجم فرانسوی ٤٠٠ میل) از آن در می‌گذشته‌اند. آسفی در زمان ادریسی‌آباد بود و بربرهای رَجْراجه و زَوده و دیگران در آن ساکن بودند (ص ٧٤).
پرتغالیها شهر آسفی را در نخستین ماههای ٩١٤ق/١٥٠٨م تصرف کردند و قلعه‌ای در آن بنیاد نهادند که اکنون به کخله معروف است. تقریباً همة استحکاماتی که پرتغالیها ساخته‌اند، امروز پابرجاست. اینان در سایة قدرت فرمانروایانِ متنفذی مانند نوتوفرناندس دوآتایده و به یاری افراد بانفوذ محلی مانند یحیی‌بن تعفوف، آسفی را به مرکزی سیاسی و نظامی تبدیل کردند و آنجا را مبدء لشکرکشی به مراکش ساختند، اما با کشته شدن نونوفرناندس دوآتابده در ٩٢٢ق/١٥١٦م و یحیی‌بن تعفوف در ٩٢٤ق/١٥١٨م، نفوذ پرتغالیها روبه ضعف نهاد. آسفی در ٩٤١ق/١٥٣٤م به دست شرفای بنوسعد افتاد تا آنکه یوحنای سوم پادشاه پرتغال (٩٢٧-٩٦٤ق/١٥٢١-١٥٥٧م) تصمیم گرفت این شهر و نیز اَزِمّور را تخلیه کند و قوای خود را در مازیغن متمرکز سازد (١١ رجب ٩٤٨ق/٣٠ اکتبر ١٥٤١م). آسفی در زمان شرفای بنوسعد بندر مهم مراکش گردید و تا روی کار آمدن «علویان» یکی از مراکز بازرگانی مسیحیان بود. چون سلاطین علوی مرکز خود را به شمال مراکش یعنی فاس و مکناسه منتقل ساختند، آسفی اهمیت خود را در برابر شهر رباط از دست داد. با اینهمه، بازرگانان اروپایی در اواخر سدة ١٢ق/١٨م هنوز در آن دیده می‌شوند. از آغاز قرن ٢٠ آسفی مجدداً اهمیت بندری و بازرگانی بسیار کسب کرد.

مآخذ: ابن‌خلدون، عبدالرحمن، العبر، بیروت. دارالکتاب، ١٩٥٩م، ٦/٢٦، ١٣٤، ١٩٤، ٢٠١؛ ابوالفداء، اسماعیل، تقویم‌البلدان، به کوشش رنو و دوسلان، پاریس، ١٨٤٠م، صص ١٣٠-١٣١؛ ادریسی، محمدبن محمد، نزهه‌المشتاق، به کوشش راینهارت دزی، لیدن، ١٨٦٦م؛ اسلام آنسیکلوپدیسی؛ بریتانیکا؛ بغدادی، عبدالمؤمن‌بن عبدالحق، مراصدالاصلاع، به کوشش علی‌محمد بجاوی، بیروت، داراحیاءالکتب‌العربیه، ١٩٥٤م، ١/٧٥؛ بکری، ابوعبید، المغرب فی ذکر بلاد افریقیه، به کوشش بارون دوسلان، الجزایر، ١٨٥٧م، صص ٨٦-٨٧؛ خوری، سلیم جبرائیل و شحاده، سلیم میخائیل، آثارالادهار، بیروت، ١٨٧٥م، ص ١٥٢؛ عنان، محمد عبدالله، عصرالمرابطین والموحدین، قاهره، لجنه‌التألیف والترجمه والنشر، ١٩٦٤م، ٢/٤٩٩؛ مایر (Safi)؛ مقری، احمدبن محمد، نفح‌الطیب، به کوشش احسان عباس، بیروت، دارصاد، ١٩٦٨م، ٦/٤٨٥-٤٨٦؛ مقریزی، احمدبن علی، المواعظ والاعتبار، به کوشش گاستون ویت، قاهره، انستیتوی فرانسوی باستان‌شناسی مشرق زمین، ١٩١١م، ١/٢٢٢؛ هازارد، هاری، اطلس تاریخ اسلامی، ترجمة مکحمود عرفان، تهران، ابن‌سینا، ١٩٥١م، ص ٣؛ یاقوت حموی، ابوعبدالله، معجم‌البلدان، به کوشش فردیناند ووستنفلد، لایپزیک، ١٨٦٦-١٨٧٠م، ١/٢٥١.
عباس زریاب