آدَمِ هِرَوي، ابوسعد آدم بن احمد بن اسد (د ٥٣٦ق/١١٤٢م)، نحوي،‌ لغوي، مُحدّث، و از اديبان سدة ٦ق/١٢م؛ از مردم هرات و منسوب بدان و ساكن بلخ. در ٥٢٠ق/١١٢٦م در راه حج وارد بغداد شد و گروهي از فاضلان و اديبان بر گرد او جمع شدند و از او حديث و ادبيات فراگرفتند. در همان جا بود كه ميان وي و ابومنصور موهوب بن احمد جواليقي مناظره‌اي درگرفت و آدم به او پاسخهاي اديبانه داد. وي از مدرسان برجستة مدرسة نظامية بلخ بود. معروف‌ترين شاگرد و مريد او كه در محضر وي در آن مدرسه تربيت يافت، رشيدالدين سعدالملك محمد معروف به «وطواط» (؟ ٤٨٠ـ٥٧٣ق/١٠٨٧ـ١١٧٧م) اديب و سخن‌سراي برجستة بلخ و نويسندة بزرگ آن سامان بود كه نامه‌اي ارادت‌آميز به وي نوشت و اشعاري حاكي از احترام ژرف نسبت به وي در آن گنجاند و پايگاه والاي او را در علم و ادب گرامي داشت. متن اين نامه در مآخذ شرح حال وي موجود است. آدم هروي در ٢٥ شوال ٥٣٦ق در بغداد درگذشت و در همانجا به خاك سپرده شد.

مآخذ: امين، حسن، الموسوعه الاسلاميه، بيروت، دارالتعارف للمطبوعات، ١٩٧٥م، ١/٩٢؛ سيوطي، جلال‌الدين، بُغيه‌الوُعاه، قاهره، عيسي البابي الحلبي و شركاء، ١٣٢٦ق، ص ١٧٦؛ طه، هند حسين، الأدب العربي في اقليم خوارزم، بغداد، وزاره‌الاعلام، ١٩٧٦م، ص ٣١٣ـ٣١٤؛ لغت‌نامة دهخدا؛ مدرس تبريزي، محمدعلي، ريحانه‌الادب، تبريز، ١٣٤٦ش، ٧/١٢٥؛ وطواط، رشيدالدين، مجموعة رسائل، مصر، ١٣١٥ق، ٢/٢٩؛ ياقوت محمدي، ابوعبدالله، معجم الادباء، مصر، دارامأمون، ١٩٣٦م، ١/١٠١ـ١٠٧.
كاظم موسوي بجنوردي