دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٣٠
| آدامز جلد: ١ شماره مقاله:١٣٠ |
آدامز، چارلز كلارنس (١٨٨٣ـ ١٩٤٨م)، خاورشناس و اسلامشناس آمريكايي، صاحب
مفصّلترين پژوهش دربارة شيخ محمّد عبدُه و حركت نوگرايانة او در زمينة اصلاحات
ديني.
زندگي: آداميز در پنسيلوانياي ايالات متّحده متولّد شد. تحصيلات عمومي خويش را در
دانشكدة وِست مينستر آغاز كرد و پس از فراعت از تحصيل در ١٩٠٩م به مصر رفت و تا
١٩١٥م در آن كشور ماند. چون به آمريكا بازگشت، در دانشگاههاي هارتفورد و شيكاگو، به
فراگيري عربي و معارف اسلامي پرداخت و سرانجام در ١٩٢٨م به گرفتن درجة دكتري از
دانشگاه اخير توفيق يافت. آنگاه مجدّداً به مصر رفت و در قاهره به مديريّت مدرسة
الهيّات عباسيّه برگزيده شد. در ١٩٣٩م عهدهدار رياست مركز خاورشناسي دانشگاه
آمريكايي قاهره گرديد.
آثار: آدامز بيش از تأليف، به تدريس گرايش داشت. تنها كتاب او «اسلام و نوگرايي در
مصر » نام دارد كه در واقع بخش اول از رسالة دكتري او را تشكيل ميدهد. آدامز در
نگارش قسمتهايي از اثر خود، از كتاب الاسلام و اصول الحكم نوشتة علي عبدالرزّاق
مصري بهرة فراوان برده است. در اين رساله آراي اسلامي و جنبشهاي اصلاحي ديني و
اجتماعي كه در اواخر سدة ١٩م و اوايل سدة ٢٠ م در مصر روي داده، تحليل و بررسي شده
است. از آنجا كه شيخ محمد عبده (ه م) (١٢٦٦ـ١٣٢٣ق/١٨٤٩ـ ١٩٠٥م) نقش عمدهاي در
رهبري اين جنبش داشته، آدامز شرحي مستوفي در معرفي وي و گروهي از رجال اصلاح طلب
مانند محمدرشيد رضا (١٢٨٢ـ١٣٥٤ق/١٨٦٥ـ ١٩٣٥م) به دست ميدهد. كتاب «اسلام و نوگرايي
در مصر» در واقع مفصلترين رساله به يك زبان اروپايي راجع به محمد عبده و تلاشهاي
او در زمينة اصلاحات ديني در مصر است. اين كتاب در ١٩٢٨م در قاهره، و در ١٩٣٣م به
وسيلة انتشارات آكسفورد به چاپ رسيد، و در ١٩٣٦م عبّاس محمود آن را به عنوان
الاسلام و التجديد في مصر منتشر ساخت. علاوه بر اين آدامز مقالاتي نيز در مجلة
«جهان اسلام » انتشار داده است. از جملة آنهاست: «فتوا دربارة عروج مسيح »؛ «برخي
از گرايشهاي فكري در مصر امروز »؛ «دينشناسي تطبيقي در دانشگاه الازهر »؛ «سنوسيها
»؛ «ابوحنيفه قهرمان آزادگي و تساهل در اسلام ». نوشتهاي نيز با عنوان «محمد عبده
و فتواي ترانسوال » دارد كه در ١٩٣٣م به مك دونالد، استاد خود، اهدا كرده است.
مآخذ: بريتانيكا، ذيل عبده، محمد؛ زركلي، خيرالدين، اعلام، بيروت، دارالعلم
للملايين، ١٩٨٦م، ٢/٨٤ ـ ٨٥؛ عقيقي، نجيب، المستشرقون، ٣/١٠٠٤ـ ١٠٠٥؛ نيز:
Hall, C. K. Library Gatalogue of the School of Oriental and African Studies,
Massachusetts, ١٩٦٣, VII/١٤٥; Id, Catalog of the Oriental Institute Library,
University of Chicago, Massachusetts, ١٩٧٠, I/٢٠٦; Pearson, D. J., Index
Islamicus, I, London, ١٩٥٨, pp. ٨٠, ١٠٣, ١٠٦, ١٤٣, ٤٨٨, ٨٢١.
مجدالدين كيواني