دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٢٠
| آداب عباسی جلد: ١ شماره مقاله:١٢٠ |
آدابِ عَبّاسي، كتابي فارسي حاوي دعاهاي شبانهروزي، ترجمة ملاصدرالدين محمد بن
محب علي معروف به صدراي تبريزي از محدّثان شيعي سدة ١١ق/١٧م. اين كتاب ترجمة
مفتاحالفلاح نوشتة بهاءالدين محمد بن حسين بن عبدالصمد جبعي عاملي معروف به شيخ
بهايي (٩٥٣ـ١٠٣١ق/١٥٤٦ـ١٦٢٢م) است. صدراي تبريزي شاگرد شيخ بهايي بوده و اين كتاب
را به نام شاه عباس صفوي اول (حكومت: ٩٩٦ـ ١٠٣٨ق/١٥٨٨ـ١٦٢٩م) به فارسي برگردانده و
توضيحاتي بر آن افزوده است. مفتاحالفلاح داراي ٦ باب و در شرح اعمال و دعاهاي
مربوط به اوقات مختلف شبانهروز است. مؤلف اين اوقات را به ٦ بخش تقسيم كرده است:
١. از طلوع صبح صادق تا برآمدن آفتاب؛ ٢. از برآمدن افتاب تا نيمروز؛ ٣. از نيمروز
تا غروب خورشيد؛ ٤. از غروب خورشيد تا هنگام خواب؛ ٥. از هنگام خواب تا نيمه شب؛ ٦.
از نيمه شب تا طلوع صبح صادق.
نگارش كتاب را شيخ بهايي در ٢١ صفر ١٠٥١ق ٢٢ مه/ ١٦٤١م در شهر گنجة قفقاز به پايان
برده است. كتاب مفتاح الفلاح در ١٣٠٤ق/١٨٨٦م در بمبئي، ١٣١٧ق/١٨٨٩م در تهران و
١٣٢٤ق/١٩٠٦م در مصر به چاپ رسيده، ولي آداب عباسي چاپ نشده است. از اين ترجمة فارسي
نسخههايي خطي در كتابخانههاي ملي (تهران)، سلطنتيِ (سابق)، مجلس شوراي اسلامي
(سناي سابق)، مسجد جامع گوهرشاد (مشهد)، ملي ملك و آستان قدس رضوي (مشهد)، مدرسة
شهيد مطهري (سپهسالار سابق)، آيتالله مرعشي (قم) و مركزي دانشگاه تهران موجود است.
صدراي تبريزي ترجمة ملخّصي نيز از مفتاحالفلاح انجام داده است. برخي از مترجمان
ديگر نيز مفتاحالفلاح را ترجمه يا شرح كردهاند (نك : مفتاح الفلاح).
مآخذ: آستان قدس، فهرست، ٦/٢٠٠؛ آقابزرگ، الذّريعه، ١/٢٤ـ ٢٥؛ آيتالله مرعشي،
فهرست خطي، ١٠/٣٣٦ـ٣٣٧؛ چهار كتابخانة مشهد، فهرست خطي، ص ٥٩ ـ٦٠؛ سلطنتي (سابق)،
فهرست خطي ديني، ص ٤٠٣؛ سناي (سابق)، فهرست خطي، ١/٩٦؛ مدرس، محمدعلي،
ريحانهالادب، تبريز، ١٣٤٦ش، ٣/٣٠١؛ مشار، خانبابا، فهرست چاپي عربي، ص ٨٨٠ ـ٨٨١؛
ملي ملك، فهرست خطي، ٢/٢ـ٣ و ٣٦٨ـ٣٦٩.
بخش ادبيات