دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٠٣

آخِرُ النَّهْر، ستارة قدر يكم از صورت فلكي جنوبي «نَهْر» و يكي از ١٠ ستارة بسيار روشن. صورت فلكي نهر شامل ٣٤ ستاره است كه بر پهنة آسمان شكل نهر را مي‌سازند و «آخر النّهر» در جنوبي‌ترين نقطة آن قرار دارد. ستاره‌شناسان يوناني اين مجموعه را «اريدانوس » كه ربّ‌النوع رودخانه و نيز نام كهن رود پو در ايتاليا بوده است، ناميده‌اند. در فهرست الغ بيك و نيز در فهرست بطلميوس «نهر» خوانده مي‌شود. در عصر اسلامي به نامهاي فرات و نيل و رود اردن نيز خوانده شده است. روشن‌ترين ستارة اين مجموعه، از سوي يونانيان، مطابق شيوة متداول در ميان ايشان، آلفا اريدانوس و در زبان ستاره‌شناسان عصر اسلامي آخرالنهر ناميده شده است. همين نام عربي بعدها با اندكي تحريك به جوامع غربي راه يافته است. اكنون اين ستاره در زبانهاي غربي، علاوه بر آن نام كهن يوناني، Achernar نيز خوانده مي‌شود. اين ستاره در حدود ٧٠ سال نوري با منظومة شمسي فاصله دارد.

مآخذ: آريانا؛ آمريكانا ذيل Eridanus؛ آملي، محمد بن محمود، نفائس الفنون، تهران، اسلاميه، ١٣٧٩ق، ٣/٤٥٦ـ٤٥٧؛ بريتانيكا ذيل Achernar؛ بستاني (فؤاد افرام)؛ بيروني، ابوريحان، التفهيم، به كوشش جلال همايي، تهران، بابك، ١٣٦٢ش، ص ٩٣؛ دائره‌المعارف بزرگ شوروي، ذيل Star دائره‌المعارف ستاره‌شناسي كمبريج، ذيلL’étoile ؛ صوفي، عبدالرحمان، صورالكواكب، ترجمة خواجه نصيرالدين طوسي، به كوشش معزالدين مهدوي، تهران، بنياد فرهنگ ايران، ١٣٥١ش، ص ١٥٩ـ١٦٣؛ مصفي، ابوالفضل، فرهنگ اصطلاحات نجومي، تبريز، مؤسسة تاريخ و فرهنگ ايران، ١٣٥٧ش، ص ٨١٢ ـ٨١٤.
بخش علوم