معجزات انبیا در تفسیر المنار - مدرسی راد، زهرا؛ غضنفری، علی؛ میراحمدی، عبدالله - الصفحة ٨٩ - چهارم) دیدگاه عبده در باره کارکرد عقل در تفسیر
میگردد. اسلام انسان را به محکمه عقل فراخوانده و کسی که انسان را به نزد حاکمی فرامیخواند، بهیقین به سلطه او تسلیمشده است.[١]
دیدگاه عبده در جمع تعارض بین حکم عقل و نقل همسو با دیدگاه عقلگرایان اشعری است. [٢]
چهارم) دیدگاه عبده درباره کارکرد عقل در تفسیر
عبده به کارآمدی عقل نظری در شناخت و تبیین معارف قرآنی اذعان داد. به باور عبده، قرآن نهتنها به ما میآموزد که چه چیزهایی را میتوانیم و باید درباره خدا بدانیم، بلکه در اثبات آنچه میآموزد، دلیل و برهان میآورد و هیچگاه از ما نمیخواهد که گفتههای آن را بهصرف آنکه فرموده خداست، بپذیریم. قرآن نخستین کتاب مقدسی است که از زبان پیامبر خدا برادری و همبستگی عقل و دین را به شیوهای آشکار و تأویل ناپذیر اعلام میدارد. هرچند پارهای از تعالیم دین از فهم آدمی برتر میباشد لیکن محالات عقلی در تعالیم دینی یافت نمیشود. [٣]
عبده در تفسیر آیه «اهدنا الصراط المستقیم» به چهار نوع هدایت اشارهکرده: وجدان طبیعی، حواس پنجگانه، عقل و دین. وی در توضیحِ هدایت دین و احتمال اشتباه عقل مینویسد که گاه انسان در استفاده از حواس و عقل خود در آنچه مربوط به سعادت شخصی خود است،
[١] - محمد عبده، الاسلام و النصرانیه مع العلم و المدنیه، ص ۷۰-۶۹ .
[٢] - عبد الله میر احمدی، بازخوانی اندیشههای نواعتزالی محمد عبده، دو فصلنامه عقل و دین، سال دهم، شماره نوزدهم، ص ۲۷.
[٣] - حمید عنایت، سیری دراندیشه سیاسی عرب، ص ۱۳۳.