ب. هرچند اصل عليت و سنخيت ميان علت و معلول، اصلي كلي و عقلي است؛ اما شناخت علت يا علل خاص هر يك از پدیده‌ها، معمولاً از راه تجربه به دست می‌آید. علت‌های جدیدی که کشف می‌شوند یا علت‌های مادی است که از طریق كشف‌های علمی به دست می‌آیدیا علل غيرمادي است كه دستيابي به آن‌ها براي افراد خاصي که قدرت‌ روحي و نفساني بالایی دارند ممکن است یا علل معنوي‌ است كه موهبت الهي به شمار آمده و تعلیم و تعلم در آن راه ندارد، مانند قدرتی كه خداوند به پیامبران عطا می‌كند تا بتوانند به اذن او برای اثبات مقام الهی خود كارهای خارق‌العاده‌ای، انجام دهند. در این‌گونه امور، علت همان قدرتی است كه خداوند به پیامبر خود بخشیده است و پیامبر با استفاده از آن، كاری می‌كند كه دیگران از انجامش عاجزند.[٢]

ج .به نظر می‌رسد نفس و اراده پیامبر و آگاهى از اسرار عالم طبيعت و نيروى غيبى که همه به اذن الهی در اختیار او قرار می‌گیرد در پيدايش كار خارق‌العاده مؤثر است.[٣]

[١] - به باور علامه طباطبايي معجزه ازآن رو که مستند به یک سبب طبیعی مجهول است، معجزه نامیده نمی‌شود؛ چرا که درصورت برطـرف شـدن جهـل، نامش لغو خواهد شد و حجیتش ازبین می‌رود، بلکه معجزه ازآن رو معجزه نامیده می‌شـود کـه مستند به امری بر خلاف عادت است که سببش مغلوب نمی‌شود. محمد حسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۲۰ جلدی، چاپ ۲، ۱۳۹۰، ج ۱، ص ۸۳ .

[٢]-ر.ك: محمدتقي مصباح يزدي، راه و راهنما شناسی، قم: انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۸۸، ص ۶۶-۶۵.

[٣] - ر.ک. جعفر سبحانی، منشور جاوید، قم: موسسه امام صادق، بی تا، ج ۳، ص ۳۴۹- ۳۵۱ معجزه، پديده‌اي با علتي ناشناختة غيرمادي است ر. ک. محمد تقی مصباح یزدی، راه و راهنما شناسی، https: //mesbahyazdi.irw ص ۱۹۰-۱۸۹. علّت مادّي به اين معنا نيست كه چنين معجزاتي اساساً سبب مادي ندارند؛ چون پيش ازپيدايش هر پديده مادي قطعا ماده‌اي بوده است كه استعداد و قوه آن پديده را در خود داشته است و نيز زمان خاصي لازم است تا ظرف تحقق آن پديده باشد. ازاين رو ممكن نيست كه پديده مادي بدون سبب مادي و جود پيدا كند. ر.ک. عبدالله جوادی آملی، فلسفه الهي ازمنظر امام‌رضا (ع)، ص ١٩٠-۱۹۱.