معجزات انبیا در تفسیر المنار - مدرسی راد، زهرا؛ غضنفری، علی؛ میراحمدی، عبدالله - الصفحة ١٠٣ - اول) جايگاه روايات

چنانکه قبل گفته شد به باور عبده، در تعارض عقل و نقل، دلیل عقلی مقدم می‌شود و برای دلیل نقلی دو راه باقی می‌ماند: نخست آن‌که منقول را صحیحی بشماریم که از فهم آن عاجزیم و علم آن را به خدا وا‌گذاریم و دوم آن‌که منقول را با رعایت قواعد لغت، تأویل ‌بریم تا با آنچه عقل آن را ثابت کرده، متفق شود.[١]

عبده مانند معتزله[٢] در حوزه سندی، با این مبنا که در معرفت دینی باید به علم رسید، از پذیرش خبر واحد امتناع می‌کند و به نقل و بررسی سندی احادیث اهتمامی ندارد. در حوزه محتوایی و دلالی نیز روایات مخالف تحلیل‌های عقلی رد و یا تأویل برده می‌شوند.[٣]

بنابراین، حجم اصلي روايات تفسيري كه در المنار مورداستفاده قرارگرفته، متعلق به رشيد رضا است. او، بعد از وفات استاد، از روايات مرتبط با آيات بيشتر بهره گرفت. وی اقوال صحابه و تابعان را، براي معناي لغوي كلمات، حجت می‌داند.[٤] وی اعتقاد داشت که اگر قرآن مبین حکم خدا نبود، در این صورت نوبت به سنت رسول خدا ٦ می‌رسد و اگر حدیثی از پیامبر ٦ یافت نشد، مسلمانان به اجتهاد خود عمل کنند. چنانچه پیامبر ٦ سخن معاذ را مبنی بر رجوع به اجتهاد خودش درصورتی‌که در کتاب خدا و سنت رسول خدا حکمی را نیافت، پسندیدند.[٥]

[١] - محمد عبده، الاسلام و النصرانیة مع العلم و المدنیه، ص ۷۰ .

[٢] - ر.ک. قاضی عبدالجبار ابن احمد، المغنی فی ابواب التوحید و العدل، (محقق: محمود محمد قاسم)۲۰ جلدی، بی جا، بی تا، ج ۱۶، ص ۱۰.

[٣] - ر. ک. محمد اسعدی، جریان شناسی تفاسیر معتزلی، ص ۵۶.

[٤] - محمد رشید رضا، المنار، ج ۱، ص ۷؛ر. ک. ج ۳، ص ۲۰۸.

[٥] - ر.ک. احمد بن علی جصاص، احکام القرآن، چاپ اول، ۵ جلدی، بیروت: دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۵، ج ۳، ص ۱۷۹.