و گويم: كيس بر وزن سيد است و فطن بفتح فاء و كسر طاء و خبر را معرفه آورده با الف و لام و ضمير در وسط آورده براى دلالت بر حصر مؤمن در دلدارى اين دو وصف و براى تأكيد، و گويا فرق ميان زيرك و هوشمند اينست كه زيركى بآفرينش است، و هوش بتجربه، يا اولى در امور كلى است و دومى در جزئيات و بسا هر دو يك معنا دارند و براى تأكيد باشد.

وسعت صدر كنايه از بسيارى دانش و وفور بردباريند.

ذلت نفس اينست كه جاه طلب نيست و براى مردم فروتن است و خود را از هر كه پست‌تر دانند و بقولى يعنى نفس اماره و سركش او رام شده براى روح مقدس او و خلاف نفس شيوه او شده بمعنى دوم ذلت بمعنى رام بودنست و بمعنى يكم بمعنى خوارى و زبونى.

جلوگير است از خودش يا ديگرى يا هر دو.

از هر نابودشونده كه همه امور دنيا است كه در معرض نابودى و فنا است.

و وادارى نيز خودش را يا ديگرى را يا هر دو را.

لاحقود: نه پر كينه‌ورز است، و اين نه براى مبالغه در نفى است نه نفى مبالغه چنانچه در تفسير قول خدا: و نيستم من پر ستمكار ببنده‌ها (٢٩- ق) گفتند و ثبوت اصل فعل لازم نيايد، و همچنين در عبارات ديگر، و بسا اشاره باشد كه كمياب از آنها با ايمان منافات ندارد.

و لا وثاب: يعنى بروى مردم نجهد بستيزه و معارضه ...

جوهرى گفته: كار رياء و سمعه كرد يعنى براى اينكه مردم بينند و شنوند.

غم طولانى دارد: براى آنچه در پيش دارد از سختى جان كندن و هراس‌هاى گور و ديگر سرا.

بعيد الهم: يا تأكيد عبارت پيش است زيرا غم و هم بهم نزديكند و همت گمارد بچيزهاى دور كه در آخرت باشند، يا اينكه بلند همت است و به امور پست دنيا نپردازد يا در سعادت باقيه و كمالات نفسانيه هم به پست آنها خشنود نباشد و مقامات عاليه را